تخطي إلى المحتوى الرئيسي

دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 428

مساهمون:

ص٤٢٨
بروز دادند و زمزمه آغاز كردند و چون در اين هنگام آقاى آقا سيد عبد اللّه مجتهد بهبهانى رأس رئيس علما طهران بود در منزل او بناى آمد و شد گذاشته آقاى آقا ميرزا سيد محمد طباطبائى ( ناتمام مانده ) .

سياستهاى خارجى

مهمات پولتيكى انگليس و روس از واقعاتى است كه غالب اذهان عقلاء آگاهى دارد . جرائد پولتيكى داخلى و خارجى تمام اين مراتب را متذكر است . خصوص از هنگامى كه قوهء مداخلهء انگليس در ممالك فسيح الارجاع هندوستان به غايت كمال رسيد و بيشتر آن مملكت را در جزو مستعمرات خود درآورده دولت روس تمام خيالش معطوف به آن صوب بود و راهى كه به مقصود خود نائل شود غير از ايران و افغانستان مطمح نظر او نبود و نيست . و رقيب او از مكنونات خاطر روس وقوف كامل داشت . برحسب قوهء استعداديه در اين دو نقطه مداخلات مىنمود . چنانچه افغانستان را تحت نظارت خود درآورده ولى امير عبد الرحمن خان امير افغانستان چون مردى عالم و عاقل بود در عرض چند سالى قواى مملكتى خود را قسمى نمود كه بىنياز از طرفدارى دولت انگليس گرديد و دولت روس هم آن نقطه را نيل به مقصود نديده و از صرف پولتيك در آن نقطه انعطاف جست . فقط ايران را راه به مقصد تصور مىكرد و هر روزى به بهانه [ اى ] در اين مملكت مداخلات رنگارنگ مىنمود . در سلطنت ناصر الدين شاه نكات پولتيكى را به كار مىبرد و وزراء او را فريب مىداد . ليكن شخص ناصر الدين شاه فريب نمىخورد . اين مسئله ببود تا زمان مظفر الدين شاه . دولت روس به مداخله در كار ايران دستى بيشتر از سابق پيدا كرد ولى دولت انگليس يك آن غفلت نداشت . تا در جنوب افريقا سرگرم با جنگ ترانسوال گرديد . مظفر الدين شاه هم در آن حيص و بيص با كمال پريشانى عازم مسافرت فرنگستان شد . به توسط ميرزا على اصغر خان امين السلطان مبلغى به‌عنوان قرض از دولت روس خواستند . دولت روس هم وقت را غنيمت شمرد بىمضايقه داد و فوائد گمركات شمال را به عوض اقساط آن در چند سال نوشته گرفت و در حقيقت دولت