مخصوصا به ناصر الملك كه وزير ماليه است و اين رشته امتداد پيدا كرد و خيال شاه بر فساد قوت گرفت .
اشرارهاى شهرى به سركردگى صنيع حضرت و مقتدر نظام و آقا سيد على آقا بناى حركت را گذاشته ، و اين واقعه مقارن است با روز شنبه هشتم [ و يكشنبه ] نهم ذى قعدهء 1325 . توضيح اين مسئله اينكه چون مردم از فساد خيال شاه و درباريان واقف شدند اصرار بر نفى امير بهادر و جمعى كه حولوحوش شاه بودند كردند . از طرفى شاه به خيالانگيزى نقشه كشيده طرحها ريخته اراذل و اوباش چالميدان و قاطرچيان و جمعى را به تحريك صنيع حضرت و مقتدر برانگيخت . تمام اينها را آلت حرب داده هر يك كفنى به گردن انداخته بطور مهيب در كوچه و بازار وحشيانه صداهاى غريب و عجيب درآورده . . . « 1 » به اين وضع و تركيب به سمت مسجد سپهسالار و بهارستان حركت كرده در مسجد چند تير تفنگ و طپانچه خالى كرده به طرف ميدان توپخانه رفته در عرض راه آقايان را كه در باطن مواضعه با شاه و حضرات داشت مثل . . . « 2 » برداشته به ميدان برده ، شيخ نورى را همراه برده اقضى القضاة شد .
ميدان توپخانه را معقل قرار داده به شرب مشغول شدند . بازارها بسته شد و مردم مسلح گرديده به مسجد سپهسالار آمده انجمنها نيز با اجتماع غريبى مسلح و مكمل به مسجد آمدند و مسجد را سنگر كردند . آشوب و ولولهء فوق العاده بلند شد . آقا سيد عبد اللّه و آقا سيد محمد و سايرين هم با اهل مسجد همراهى كرده از طرفين كشمكش زياد [ شد ] . كسى از جان و ناموس و عرض خود از شرارت الواطها ايمن نبود .
هر ساعت از طرف درباريان به دادن پول و فريفتن . . . هيجان الواطها بيشتر مىشد . در ميدان توپخانه اجماع غريبى [ بود ] . قريب ده دوازده هزار نفر تمام مست و معربد و هتّاك و فتّاك و با اسلحه آمده مردم را ايذاء مىنمودند . اهالى پارلمان به قدرى سلامت روى كردند كه از حد تصور خارج بود و اجماع پارلمان نيز بيش از حد تصور بود .
هر قدر اين مردم به مسالمت راه مىرفتند آنها به شرارت دست مىزدند . اين خبر به تمام ايران نشر كرد . در حقيقت در تمام ايران تعطيل عمومى شد . ماده غلظت پيدا كرد . هرجومرج غريبى رو داد . از قتل و غارت ، الواطها فروگذار نكردند . چند نفر را
هامش
( 1 ) . يك كلمه ناخوانا و پشت سر آن نقطهچين در اصل دارد
( 2 ) . نقطهچين در اصل است .