[ كمى قند و بستن بازار ]
و نيز از وقايع ديگر اينكه در شهر شوال 1323 به واسطهء اغتشاش روسيه تجارت قند در ايران كم شد . تجار ايرانى به ملاحظهء صرفهء خود قيمت قند را گران كردند . علاء الدوله حكمران طهران تجار را خواست و سبب پرسيد . گفتند « نوت » « 1 » روسى به واسطهء اغتشاش روسيه ترقى كرده است ما قند را گران كرديم . علاء الدوله غافل از اينكه اين گفتگوى تجارتى است بايد به مجلس تجارت راجع آيد تا جواب تجار را از روى قانون تجارت بدهند . به دليل اينكه روزى كه قند را خريدند ارزان خريدند حالا كه به شدت گران شده مدخليتى به آن روز ندارد . خلاصه با كمال تهوّر و بىباكى يك نفر تاجر سيّد محترم [ را ] امر كرد به فلك بسته زدند . پسر سيد به شفاعت پدر عجز و لابه كرد . او را هم چوب مفرطى زدند . ساير تجّار را هم هريك تنبيهى لايق كرد . تجار بعد از اظهار به آقايان رفتند منزل سعد الدوله وزير تجارت . او از حركت علاء الدوله سخت برآشفت و رفت به منزل عين الدوله و اظهار داشت من وزير تجارتم ، علاء الدوله حقى به اين كار و اقدامات نداشت . اتابك گفت به اذن من بوده .
فرداى آن روز كسبه و تجار بازار و حجرات خود را بسته رفتند به مسجد شاه .
امام جمعه مردم را محرك گرديد كه بايد ساير آقايان هم اينجا بيايند تا كارى از پيش ببريم . مردم هم اجتماع آقايان را غير از حاج شيخ فضل اللّه كه دوستى تام با اتابك داشت در مسجد حاضر كردند و اصلاح امر را منوط به عزل علاء الدوله دانستند و از پيشگاه شاه درخواست كردند كه مجلس مقدس انعقاد يابد تا به عرايض متظلمين رسيدگى شود ، و در مسجد آقا سيد جمال واعظ كه از جملهء واعظين معروف بود رفت روى منبر و مردم را موعظه كرد و از ظلمه بد گفت و اشاره نيز به ظلم علاء الدوله نمود و گفت شاه اگر مسلمان است همراهى با علماء خواهد فرمود . امام جمعه كه باطنا هواخواه دولت و دوست صديق عين الدوله بود وقت به دستش آمد به سيد جمال برآشفت و بعضى حرفهاى زشت نسبت به او تلقى كرد و گفت كه اى سيد بىدين ، بىاحترامى به شاه نمودى ، اى بابى چرا به شاه بد مىگوئى .
آقا سيد جمال گفت ، اين قضّيهء شرطيه است . خدا به پيغمبر خود مىفرمايد :
« لَئِنْ أَشْرَكْتَ لَيَحْبَطَنَّ عَمَلُكَ »
يعنى اى پيغمبر اگر شرك آورى هر آينه مىريزد عمل تو . من
هامش
( 1 ) . يعنى اسكناس . مصطلح شيراز و يزد .