از جمله فشار تعديات شعاع السلطنه در فارس . چون قبل از اين سال شعاع السلطنه ملك منصور ميرزا پسر مظفر الدين شاه به ايالت فارس منصوب گرديده در آن خطّه پاك بعضى از املاك نافع خوب در حومه و شهر شيراز سراغ نمود بهعنوان خريدارى آن املاك را از پدر بزرگوار خود فرستاد به انضمام بازار وكيل كه از ابنيهء عاليهء معروف كريم خان زند است و غالب حجرات آن يا ارثا مال ورثهء زنديه يا [ به ] بيع و شرى به مردمان شيراز منتقل گرديده و هر حجرهاى مايهء ثروت و گذران فاميلى مىباشد آن املاك را با اين بازار به مبلغ . . . « 1 » از دولت خريد و به آن دستاويز در املاك همجوار مداخله نمود .
مادامى كه خود شعاع السلطنه در شيراز حكومت داشت اهالى از بيم جان خود و مال و عرض و ناموس خود ياراى دم زدن نداشتند . پس از عزل او زمزمه آغاز [ شد ] و به صدا درآمده ، در صورتى كه غالب اين املاك مالك شرعى داشت مضاعف آنچه شعاع السلطنه پول داده بود مىدادند كه دولت حكم برگشت آن را بدهد و از تعدى عمال شعاع السلطنه آسوده شوند .
مراتب را در طهران به عرض شاه رسانيدند . عين الدوله اتابك اعظم بود . با آنكه در باطن با شعاع السلطنه راهى نداشت ولى به ملاحظهء تعارفى كه از او گرفته [ بود ] و مىخواست اهالى فارس را نگذارد بر سر عرض خود مقصودى از پيش ببرند مانع از پيشرفت مقاصد آنها گرديده ، استبداد به خرج مىداد و القاى شبهه مىكرد . اين مسئله مايهء تهييج اهالى فارس شده با كمال ضجرت خاطر كوششها نمودند . اگرچه مآلا مقصود خود را از پيش برده ولى همراهى دولت را دربارهء شعاع السلطنه و نپذيرفتن عرض آنها ذخيرهء خاطرشان گرديده اطمينان آنها به كلى سلب شد و درصدد امنيت كامله براى خود بودند .
[ ركن الدوله و اعمال او در كرمان ]
و ديگر حكايت كرمان ( 1322 ) و سوء اعمال والى آنجا ، اهالى را در قيد و فشار آورده و در اين وقت ركن الدوله كه از بنى اعمام مظفر الدين شاه بود ايالت كرمان را داشت ، با اهالى كرمان به كبر و نخوت رفتار مىنمود . در ديوانخانهء حكومتى محترمين را
هامش
( 1 ) . جاى رقم سفيد مانده است .