در سياهچال معادن كار نكند و يكى سر ميز دفتر بادبزن برقى كنارش نباشد .
همه به همه محتاجند و همه را در مئونه و نشاط سهم است شاگرد و استاد ناگزير است .
هيچكس از پيش خود چيزى نشد * هيچ آهن خنجر تيزى نشد
هيچ حلوائى نشد استاد كار * تا كه شاگرد شكرريزى نشد
اسراف و طمطراق است كه رشك مىآورد . ديانت جلب محبت مىكند در ساختمان تلگراف - خانه روبميدان توپخانه ( حالا سپه ) مراقبت داشتم ، ماه رمضان بود ، روزى براى نماز به مسجد مروى رفته بودم روز ديگر كه تلگرافخانه رفتم طاهر نامى بود فراشباشى از دور كه مرا ديد صلواة فرستاد نزديك شدم معلوم شد براى اين است كه روز قبل مرا در مسجد ديده است اگر رفتن به مسجد زحمتى باشد اين ثمر را دارد .
وجه جامع
ملت وجه جامع ميخواهد ماديون وطن را اعتبار كردهاند و اين در مقابل دشمن خارجى مؤثر باشد جماعت براى حفظ مال و ناموس اتحاد كنند براى كسب مال از وطن ميگذرند .
سعدى راست :
سعديا حب وطن گرچه حديثى است صحيح * نتوان مرد به سختى كه من اينجا زادم
و حافظ گويد :
ديار و يار مردم را مقيد مىكند ليكن * چه جاى فارس كاين محنت جهان يكسر نميارزد
مردم امريكا بومى امريكا نيستند براى كسب معاش از اقطار عالم آنجا جمع شدهاند بسيار از ايشان آلمانيند در جنگ بين الملل 1914 اول مبالغ گزاف كمك براى آلمان فرستادند آخر با آلمان وارد جنگ شدند و نبود مگر روى منافع مادى .
در داخله در كلى ديانت وجه جامع است و خصوصى منافع مشترك كه داعى شركت در امور عامه است . وطن همزبانى و همعقيدتى است و عادت .
بىهنرانند و فرومايگان * مايهء آشوب و فتن در جهان
دولت
در صحبت من منجمله سخن رفت روى شكايات از دولت گفتم همه از دولت شكايات دارند هيئتى از ما مردم است اگر بد است ما بديم خوب بشويم تا دولت هم خوب شود .
إِنَّ اللَّهَ لا يُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى يُغَيِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ
« 1 » خدا تغيير نميدهد احوال قوم را تا اطوار خودشان را تغيير ندهند .
وقتى دزدى ، بىموالاتى ، بىعفتى ، دويدن دنبال نفسانيات و سستى در ديانت شايع شد بدولت هم سرايت مىكند ، ما پاكدامن باشيم و پاكدامنى بخواهيم دولت هم پاكدامن مىشود « تو خود حجاب خودى حافظ از ميان برخيز . »
حكومت ايران هزار و سيصد سال است مشروطه است حكومتى مشروطه بحفظ اوامر و نواهى شرع ، امروز مجلس بجاى حاكم شرع آمده است ، روزنامه بجاى منبر و مايهء خرابى . اين است كه اين دو عضو بوظيفه عمل نميكنند طمع و غرض نميگذارد اگر گروهى فرشته هم از آسمان بيايند و تشكيل دولت بدهند دولت قهرا همرنگ جماعت خواهد شد .
مملكت آرامش و تعالى حاصل نميكند مگر بقدرت و عدالت ، قدرت را بايد بدولت داد و عدالت را خواست .
عدالت بىقدرت هبا است * و قدرت بىعدالت بلا است
اقتصاد
نعمتان مجهولتان الصحت و الامان حتى صحت بىامنيت نميشود و امنيت قسمتى از صحت است و پايهء اقتصاد و اقتصاد تدبير بدست آوردن مال و صرف آن در تنظيم حوائج درحد ضرورت .
لا تَأْكُلُوا أَمْوالَكُمْ
هامش
( 1 ) - سورة الرعد آيهء 11