پيوست
هواى دزفول در اتاق 36 درجه است ، ولى در شوادان 17 درجه است ؛ عجب بهشتى است ! شودان اگر نبود ، بيم تلف بود . همراهان اغلب از گرما و پيادهروى ناخوش شدهاند . نستجير بالله از سختى اين راه . اگر سه چهار جاروب نرم قمى يا هرجائى كه نرم باشد ، براى من سوغات بفرستيد ، به قدر يك قاطر ممنون مىشوم ؛ به علت آنكه ، من مرض تنظيف منزل دارم و اين ولايت جاروبش منحصر به برگ خرما است مثل بوشهر .
راه فرستادنش هم اين است كه اگر با پست بفرستيد ، فاسد مىكند ؛ هرگاه اتفاقا آدم مخصوصى عازم باشد ، با او ، و الا وقتى كه عرق اترج مرا از تهران فرستادند ، در همان ظرف ضميمه نمايند .
شنبه 14 جمادى الاول 1313 قمرى
« 11 » هو فرزند مكرم باز سه چهار هفته است كه از شما پاكتى نمىرسد و از سلامت و مجارى امور شما اطلاعى ندارم . كاغذى هم كه چندى قبل نوشته بوديد ، اخبارا مكفيانه نبود . راپرت مختصرى از هيجان اهل بروجرد نوشته بوديد ، ديگر مواد فساد را اسم نبرديد . ميرزا سيد تقى خان تقريبا پنج شش پاكت نوشته و در هريك فتحنامهاى جداگانه انشاء كرده كه ، اينطور مردم شوريدند ، ملاها شاكى شدند ، صدر اعظم به من تلگراف كرد ، من همچنين گفتم ، چنان كردم ، اينطور مردم را ساكت كردم . از خارج مىشنوم كه خود او هم از محركين بوده و در اين واقعه دخالت تامه داشته است . پاكت شما هيچيك از اين دو فقره را متعرض نبود . حالا هم از قرارى كه مىشنوم ، ماليات بختيارى ، چهارده هزار تومان باقى است و تا به حال زياده از چهار هزار تومان نرساندهاند . اردو به طرف بختيارى حركت دادهايد كه از حيدر خان ماليات خود را وصول كنيد . اينهمه زحمت ، نتايج سياست غلط شما است . اگر در اول سال طور ديگر رفتار كرده بوديد ، دور نبود عبد الله خان يا منوچهر خان خودشان قبول كنند و اين زحمت توليد نشود . من مشكل مىدانم كه با همهء اين زحمات باز ماليات از اينها وصول شود . خداوند انشاء الله تعالى شما را تأييد كند و اين كار را به خوبى كفايت فرمائيد . خلاصه ، وضع دنيا بر اين است ؛ از هرجا كه اطمينان خاطر بيشتر دارى ، اسباب اشتغال حواس بيشتر فراهم مىشود . در اول سال چنان كه مىدانيد ، همهء خيال ما متوجه اعمال لرستان بود كه چه طرز از پيش خواهد رفت و چه نوع ترتيب بايد قرار داد . حالا ملاحظه مىكنم ، مىبينم الحمد لله تعالى كار آنجا خيلى خوب گذشت و هيچ مايهء زحمت نشد ؛ به عكس ، عمل بروجرد كه
هامش
( 11 ) - اين نامه از لرستان به بروجرد فرستاده شده است .