شنبه 28 ربيع الاخر 1310 قمرى
« 38 » هو فرزند مكرم من سه ساعت به غروب روز سهشنبه 24 مانده بود [ كه ] وارد باغ حضرت اجل اشرف شديم « 39 » ؛ گفتند تشريف برده است سر جنازهء امين حضرت « 40 » .
با جناب سعد الملك رفتيم آنجا ، در ميان دالان مشغول گريه و شيون بودند ؛ با همان حالت ، احوال پرسيدند . معلوم شد اين جوان مبتلا به دسنتاريا « 41 » بوده است ، در مداومت به جوهريات و واپور تلف شده است . نعش او را برداشتند گذاشتند مسجد ؛ رفتيم خانهء قديمى تا بعد از ظهر پنجشنبه مجلسى بود . بعد از ظهر نايب السلطنه ، آقا ميرزا حسن آشتيانى و جميع رجال دولت و مذهب آمدند مجلس را برچيدند ؛ حضرت اجل را بردند حضور ، ما هم آمديم منزل . ديروز كه جمعه بود ، بعضى فاتحهخوانى از قبيل وزير دفتر و ناظم خلوت و غيره شد . طرف غروب رفتيم خدمت حضرت اجل اشرف . بجز من و جناب سعد الملك و ميرزا نظام كسى نبود ؛ تا ساعت 2 از شب گذشته مانديم ، كمال مرحمت را به همان وضعهاى 20 سال قبل فرمودند . برخاستيم ، درب اندرون وقت وداع فرمودند ، فردا بيا كه برويم به حضور ؛ بيا كه با تو در آنجا صحبت بداريم . حالا كه صبح شنبه است ، كاغذها را مىنويسم ، مىروم دربخانه . پست اين هفتهء فارس هنوز وارد نشده . كاغذهاى 7 ربيع الثانى شما رسيد ؛ به قدر فرصت جواب نوشتم . حسام السلطنه معزول و سعد الدوله منصوب شد ، روز پنجشنبه رفت « 42 » . بواسطهء قبول راه شوسه و نرسيدن حقوق فوج و ارباب مواجب ، اين كار صورت گرفت . احتشام الدوله هم بواسطهء فوت مرحوم معتمد -
هامش
( 38 ) - محتواى نامه دال بر آنست كه حسين قلى خان به تهران آمده و رضا قلى خان را با حفظ سمت « وكالت بنادر » به نيابت حكومت آن صفحات فرستادهاند و نامهء فوق از تهران به بوشهر فرستاده شده است .
( 39 ) - مقصود ميرزا على اصغر خان امين السلطان است .
( 40 ) - مقصود غلامعلى خان امين حضرت فرزند محمد على امين حضرت پسر ابراهيم آقا آبدارباشى ( امين السلطان اول ) است . اعتماد السلطنه در روزنامهء خاطرات ( ص 961 ) ذيل تاريخ سهشنبه 24 ربيع الاخر 1310 قمرى ، مىنويسد : « . . . امروز عصر غلامعلى خان امين حضرت پسر امين حضرت مرحوم كه برادرزاده و داماد امين السلطان است فوت كرد . »
( 41 ) - كذا . مقصود بيمارىDysenteryاسهال خونى است .
( 42 ) - ابو نصر ميرزا حسام السلطنه پسر سلطان مراد ميرزا حسام السلطنه در اين زمان از حكومت قزوين معزول و بجاى وى آقا باقر سعد السلطنه ( براى دومين بار ) به حكومت قزوين منصوب شد .
حسين قلى خان در مورد ثبتنام ايشان ، دچار لغزش شده و به عنوان سعد الدوله از وى ياد كردهاند .
اعتماد السلطنه در روزنامهء خاطرات ( ص 961 ) ذيل تاريخ پنجشنبه 26 ربيع الاخر 1310 قمرى ، مىنويسد : « . . . حسام السلطنه هم از حكومت قزوين معزول شد . به سعد السلطنه حاكم سابق قزوين دادند . . . »