خشن قشون روسيهء تزارى فرماندهى مىكردند .
در اين مدارس قزاقخانه عدهء افسران روسى و ايرانى كه از جملهء آنها سپهبد محمد نخجوان ( امير موثق ) و سپهبد امان اللّه جهانبانى ( سناتور ) سرتيب غلامحسين نقدى كه هرسه از افسران تحصيلكردهء مدارس نظامى روسيهء تزارى بودند و در آن سالها با درجات سلطانى ( سروان ) و نايب اولى ( ستوان يكمى ) تدريس مىكردند .
من هم در سن هفت سالگى در سال 1295 شمسى به وسيلهء سرلشكر هادى شقاقى ( حصن الدوله ) كه در آنزمان درجهء سلطانى داشت به مدرسهء ابتدايى قزاقخانه وارد شدم و برايم لباس قزاقى يعنى چركزى سرمهء و سرآستينهاى گشاد و كمربند نازك و چكمه ساقه نرم و كلاه سفيدپوست گوسفند تهيه كردند و موقع رفتن به مدرسه اين لباس را مىپوشيدم و خيلى به خودم فخر مىكردم و در عوالم بچگى بسيار از خود راضى بودم ، بخصوص كه صبح ساعت شش با درشكهء دو اسبه به مدرسه مىرفتم و ساعت سه يا چهار بعد از ظهر دوباره با همان درشكه به خانهء پدرى كه در خيابان شاهآباد بود بازمىگشتم . و دروس كلاس ما خيلى مشكل و سخت بود و بخصوص يادگرفتن زبان روسى برايم عذابدهنده بود . ناهار در ساعت دوازده ظهر در طبقهء زيرين همان عمارت سه طبقه كه قبلا شرح دادم داده مىشد و فقط نان و چايى و قدرى پنير بود . تعليمات نظامى شاگردان مدرسهء ابتدايى كه در حدود شصت نفر بوديم در قسمت شمالى ميدان مشق عبارت بود از طرز سلام دادن و راه رفتن در صف جمع و جبهه ساختن براى افسران ما فوق ، ولى با يك روش بسيار خشك و انضباط شديد .
به خاطر دارم صبحها ساعت شش و نيم كه همهء شاگردان مدارس در يكى از حياطهاى شمالى قسمت به قسمت به صف ايستاده و حاضر و غايب مىشدند وقتى سرهنگ روسى ( پالكونيك ) فرماندهء مدارس با درشكهء تندرو و زرق و برقدار و اسبان سفيد از درب شمالى وارد محوطهء مدرسه مىشد يك مرتبه يكى از افسران يا شاگردان ارشد به زبان روسى با صداى بلند استوى ( ايست ) داده بعد خبردار مىكرد و پالكونيك به زبان روسى صبح بخير مىگفت و شاگردان مدارس هم در جواب او به روسى خوشآمد مىگفتند . من يكسال بيشتر در اين مدرسه درس نخواندم زيرا مرحوم ممتحن الدوله پدرم شديدا با درس خواندن من در آنجا مخالف بود .
خوب به ياد دارم كه در سال 1293 شمسى مطابق 1914 ميلادى از جملهء شاگردان مدرسهء افسرى قزاقخانه سپهبد مرتضى يزدانپناه - سرلشكر احمد نخجوان - سرلشكر ايرج مطبوعى - سرلشكر اسمعيل شفائى كه سال آخر مدرسهء افسرى را مىگذراندند با درجهء نايب سومى ( ستوان سومى ) از آنجا فارغ التحصيل شدند .
بههرحال مرحوم هادى خان كه به دو زبان روسى و فرانسه تسلط كامل داشت در ماه شوال 1334 هجرى قمرى برابر 1292 شمسى با درجهء نايب اولى به فرماندهى اسكادران دوم ( اسواران ) منصوب شد . چون صاحبمنصبى جدى و لايق و در سوارنظام و علم تعليم و نگهدارى و تربيت اسب بسيار ورزيده بود و واحد سوار قزاق خود را به خوبى تعليم
خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى ) — صفحة 286
مساهمون: ميرزا مهدى خان ممتحن الدولهء شقاقى
ص٢٨٦