بسيار بد و رقتانگيز قشون ايران در زمان سلطنت ناصر الدين شاه توسط سركار سرهنگ يحيى شهيدى از روى مدارك فرانسوى ترجمه شده علت اصلى ايجاد قزاقخانه و بريگاد قزاق چنين بوده است :
« موقعى كه ناصر الدين شاه در سال 1878 ميلادى برابر 1257 شمسى در دومين سفر خود به اروپا از ايروان مىگذشت مشاهده نمود سربازانى با اونيفورم يكدست و يكرنگ در نقاط مختلف اين ايالت در بين راه تشريفات رسمى نظامى بجا آورده او را اسكورت مىكنند . وضع ظاهر اين افراد قزاق كه اونيفورم زيبا و سازوبرگ عالى و خوشرنگ و درخشان به تن داشتند بسيار جلب توجه او را نمود . چون در همان سالهاى سلطنت او رقابت سياسى و اقتصادى شديد فيما بين دولت روسيه تزارى با دولت انگليس براى جلب موافقت دولت ايران جهة فرستادن مستشار نظامى به منظور تشكيل واحدهاى سوار و پيادهنظام قشون ايران به وسيلهء افسران اين دو دولت به ايران بود و بالاخره دولت تزارى روسيه موفق شد با دسيسههايى بر دولت انگلستان در ايران غلبه نمايد و در سال 1879 ميلادى برابر 1258 شمسى فرمان تشكيل بريگاد قزاق را در ايران بهدست آورد و مربيان و مستشارانى از سنتپطرزبورگ اعزام دارد . تزار روسيه نيز فورا دستورهاى لازم براى اجراى اين فرمان و برنامهء كار آيندهء اين مستشاران و مربيان نظامى روسى صادر نمود .
اولين هيأت كه به ايران اعزام شد سه افسر و پنج نفر درجهدار بودند . همهء آنها از واحدهاى نظامى ايروان و تحتنظر و مطيع فرمان سنتپطرزبورگ پايتخت روسيه بودند و به غير از شخص خود ناصر الدين شاه از هيچ مقامى چه دولتى چه دربارى اطاعت نمىكردند . به دستور ناصر الدين شاه ميرزا سعيد خان وزير خارجهء ايران و وزير خارجه دولت روسيه در اين مورد قرار - دادى در همين سال منعقد و مبادله كردند .
بريگاد قزاق در 1880 ميلادى برابر 1259 شمسى عبارت بود از دو هنگ سوار و يك آتشبار توپخانه ساخت روسيه - حقوق تمام افسران و نفرات درجهدار روسى توسط دولت روسيهء تزارى پرداخت مىشد و به حساب بدهكارى دولت ايران منظور مىگرديد ، فرماندهان واحدهاى قزاق و مستشاران از طرف دولت تزارى تعيين و بنا به تصميم آنها تعويض مىشدند .
در سال 1905 ميلادى برابر 1284 شمسى در زمان انقلاب مشروطيت اين بريگاد قزاق تحت فرماندهى كلنل لياخوف و اركان حرب روسيه قرار داشت و در آنزمان ابو ابجمعى آن دو هنگ سوار قزاق و يك گردان پياده و دو واحد توپخانه با چهار قبضه توپ و جمعا 1500 نفر مىشد .
در اين بريگاد 270 صاحبمنصب ايرانى هم خدمت مىكردند كه اغلب آنها تربيتشده در مدارس نظامى روسيهء تزارى يا قفقازيه بودند . براى ورود به خدمت در بريگاد قزاق جوانان تهرانى را به سختى و با احتياط و با توصيههاى مخصوص آن هم به تعداد كم و با ضمانت والدين اعيان و اشراف مىپذيرفتند .
سربازخانهء اوليه بريگاد قزاق در مركز تهران در بنايى سه طبقه كه مطابق اسلوب و طرح مهندسى اروپايى توسط ژنرال كوسا گوركى مستشار روسى در 1880 ميلادى برابر 1259 شمسى شروع به ساختمان شد و داراى 5 حياط بزرگ - اصطبلها در سمت شرق و ساختمان قورخانه در قسمت جنوبى كه همه محصور به ديوارهاى بلند آجرى بودند . ( محل كليهء اين ساختمانها و حياطها كه هماكنون اگر بخواهيم دقيقا معين نماييم حد فاصل خيابان سوم اسفند و خيابان سپه شمال به جنوب و خيابان فردوسى و خيابان قوام السلطنه شرق به غرب واقع بود - ساختمان سه طبقهء قزاقخانه كه هنوز هم همانطور پابرجاست در بر شمالى خيابان فروغى مقابل خيابان عريض شهربانى كل كشور است . )
بريگاد قزاق از ابتداى تأسيس به علت تشكيلات مالى و سياسى و نظامى و موقعيت انحصارى خودش كه در آنزمان دارا بود وسيلهء بىهمتائى تحت امر دولت روسيه تزارى به منظور پيشبرد
خاطرات ممتحن الدوله ( فارسى ) — صفحة 284
مساهمون: ميرزا مهدى خان ممتحن الدولهء شقاقى
ص٢٨٤