( 4 )
( إِنَّ سَعْيَكُمْ لَشَتَّى )
: ( همانا اعمال شما متفرّق و گوناگون است )
مىفرمايد : قسم به شب وقتى كه روى روز را مىپوشاند و يا قرص خورشيد را فرا مىگيرد و قسم به روز هنگامى كه ظهور و تجلّى مىيابد و همهء پنهانها را آشكار مىسازد و به آن امر عظيم و اعجابانگيزى كه دو جنس نر و مادّه را از يك نوع واحد آفريد ، بعضى مفسّران ( ما ) را مصدريّه گرفتهاند كه در اين صورت معنا چنين خواهد بود كه :
سوگند به خلقت نر و مادّه .
سپس در جواب اين سوگندها مىفرمايد : سوگند به اين واقعيّات متفرّق كه هم در خلقت و هم در اثر متفرّقند ، هر آينه مساعى شما نيز ، هم از نظر نفس عمل و هم از نظر اثر مختلفند ، بعضى از اعمال شما عنوان اعطاء و تقوى و تصديق دارد و اثر مخصوص به خود را هم دارد ، ( كه همان رستگارى ابدى است ) و بعضى از اعمال شما عنوان بخل و استغناء و تكذيب دارد و اثرش هم مخصوص خودش است ( كه همان شقاوت ابدى است )
( 5 )
( فَأَمَّا مَنْ أَعْطى وَ اتَّقى )
: ( امّا آنكه انفاق كند و پرهيزكار باشد )
( 6 )
( وَ صَدَّقَ بِالْحُسْنى )
: ( و پاداش نيك روز جزا را تصديق كند )
( 7 )
( فَسَنُيَسِّرُهُ لِلْيُسْرى )
: ( به زودى راه انجام كارهاى نيك را برايش آسان مىسازيم )
مراد از ( اعطاء ) انفاق مال در راه خداست و مراد از ( تقوا ) اعطاء به روش تقواى دينى است ، و مراد از ( تصديق حسنى ) تصديق و باور داشتن وعدهء ثوابيست كه خداى تعالى در مقابل انفاق در راه رضاى او ، به ايشان داده است ، و چنين تصديقى لازمهاش تصديق به توحيد ربوبيّت و الوهيّت پروردگار و تصديق رسالت رسولان الهى و تصديق معاد نيز هست ، ( تيسير ) يعنى تهيّه كردن و آماده نمودن و ( يسرى ) يعنى خصلتى كه در آن آسانى باشد .
مىفرمايد : كسى كه به خدا و رسول او به روز جزا مؤمن باشد و مال خود را به خاطر رضاى خدا و تحصيل ثواب او انفاق كند و ثوابى را كه خداوند به زبان رسولش به آنان وعده داده تصديق نمايد ، ما او را آمادهء حياتى سعادتمندانه و طيّب در جوار پروردگارش مىنمائيم و يا توفيق اعمال صالحى به او مىدهيم كه او را به سعادت ابدى