بهشت از عيشى گوارا و لذّاتى بدون الم برخوردارند ، بطوريكه حتّى يك كلمه سخن بيهوده نمىشوند ، و در بهشت چشمههايى مانند سلسبيل و تسنيم و طهور و . . . جريان دارد و در آنجا تختها و تكيهگاههايى رفيع و عظيم هست ( رفعت كرسيها كنايه از مقام و منزلت كسانى است كه به آنها تكيه مىزنند ) و در آنجا تنگهاى شراب نهاده شده و پشتيها به صورت رديف و پشت سر هم قرار گرفته و اهل بهشت به آنها تكيه مىزنند و فرشها و بساطهاى فاخر گسترده شده تا اهل بهشت بر آنها بنشينند . ( 17 ) ( أَ فَلا يَنْظُرُونَ إِلَى الْإِبِلِ كَيْفَ خُلِقَتْ ) : ( آيا اينها به شتر نظر نمىكنند كه چگونه آفريده شده ؟ ) ( 18 ) ( وَ إِلَى السَّماءِ كَيْفَ رُفِعَتْ ) : ( و به آسمان كه چگونه برافراشته شده ؟ ) ( 19 ) ( وَ إِلَى الْجِبالِ كَيْفَ نُصِبَتْ ) : ( و به كوهها كه چسان پا بر جا گشته ؟ ) ( 20 ) ( وَ إِلَى الْأَرْضِ كَيْفَ سُطِحَتْ ) : ( و به زمين كه چگونه گسترانده شده ؟ ) بعد از ذكر وضعيّت دو گروه مؤمن و كافر ، اينك به تدبير ربوبى خود اشارهاى اجمالى مىنمايد و با لحنى توبيخى به منكران ربوبيّت مىفرمايد : چرا اينها به همين شتر و مركبى كه در اختيارشان است و ما آن را مسخّر ايشان كردهايم با نظر دقّت نمىنگرند تا از خلقت عجيب او پى به قدرت خالقش ببرند و اگر در خلقت او بيانديشند و به شگفتيهاى خلقتش موشكافانه ، نظر كنند ، اذعان مىكنند كه امكان ندارد ، چنين موجودى بىفايده و بدون غرض و بر اساس تصادف و گزاف پديد آمده باشد و اينكه از ميان همهء مخلوقات به شتر اشاره مىكند به جهت آنست كه در ميان مردم عرب شتر از اركان اصلى زندگى بوده . در ادامه مىفرمايد : چرا به آسمان نمىنگرند كه چگونه به اين هيئت شگفت برافراشته شده و بدون ستونى برپا گشته و انواع ستارگان و خورشيد و ماه آن را آراستهاند و جوّ زمين از هواى قابل تنفس بشر آكنده شده و همهء اينها شايسته توجّه و دقّت است و هر انسان عاقلى را متوجّه قدرت و حكمت خالق و مدبّر آنها مىسازد . آنگاه مىفرمايد : چرا به كوهها نظر نمىكنند كه چگونه خدا آنها را برپا و محكم
ترجمه خلاصه تفسير الميزان ( فارسى )ج ٤ — صفحة 758
مساهمون: فاطمه مشايخ
ص٧٥٨