( ابرار ) يعنى نيكوكاران ، ( فجّار ) يعنى گنهكاران پرده در يا كفّار هتّاك ، مىخواهد بفرمايد : در نتيجه ثبت و ضبط دقيق اعمال شما در روز جزا ، نيكان از بدكاران مجزا و متمايز هستند ، نيكان در بهشت پر نعمت واقع مىشوند و بدكاران كافر در آتش دوزخ وارد مىگردند ، و اينكه جحيم و نعيم را به صورت نكره آورده براى دلالت بر عظمت و توصيف ناپذيرى آنهاست ، و در ادامه مىفرمايد : در روز جزا آنها حرارت دوزخ را مىچشند و تا ابد ملازم آن هستند و هرگز از آن جدا نمىشوند ، و اهل دوزخ هرگز نمىتوانند از آن غايب گردند و قدرت بيرون آمدن از آن را ندارند .
( 17 )
( وَ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ )
: ( و تو چه مىدانى كه روز جزا چيست ؟ )
( 18 )
( ثُمَّ ما أَدْراكَ ما يَوْمُ الدِّينِ )
: ( و باز چه مىدانى كه روز جزا چيست ؟ )
( 19 )
( يَوْمَ لا تَمْلِكُ نَفْسٌ لِنَفْسٍ شَيْئاً وَ الْأَمْرُ يَوْمَئِذٍ لِلَّهِ )
: ( روزيست كه كسى در بارهء كسى اختيارى ندارد و فرمان در آن روز مختصّ خداست )
در مقام هول انگيزى و توصيف عظمت روز قيامت با تأكيد مجدّد مىفرمايد : تو نمىتوانى به حقيقت روز جزا احاطه پيدا كنى و اصولا عظمت آن غير قابل توصيف است و آن ، روزيست كه همه روابط و تأثير و تأثّرات بين اسباب عالم منقطع مىشود و هيچ سببى نمىتواند مؤثر واقع گردد و در آن روز مالك امر و فرمان فقط و فقط خداى سبحان است ، همچنانكه در دنيا نيز همينطور بود ، امّا در آن روز اين حقيقت كاملا آشكار است « 1 » ، همچنانكه مىفرمايد :
( وَ لَوْ يَرَى الَّذِينَ ظَلَمُوا إِذْ يَرَوْنَ الْعَذابَ أَنَّ الْقُوَّةَ لِلَّهِ جَمِيعاً
« 2 » و اگر ستمگران وضع خود را در روز قيامت وقتى كه عذاب مىديدند ، مشاهده مىكردند ، مىفهميدند كه هر چه نيرو و قدرت است مختصّ خداست ) .
هامش
( 1 ) . در روايتى در مجمع البيان از امام باقر عليه السّلام روايت شده كه فرمودند : ( و الامر يومئذ و اليوم كلّه للّه ) : ( امر و فرمان در روز قيامت و همه روزها از آن خداست ) .
( 2 ) . سورهء بقره ، آيه 165 .