و هدايت الهى دو قسم است : 1 ) هدايت فطرى يا تكوينى كه همين است كه خدا بشر را به الهام درونى و به عقل مجهّز كرده كه بوسيلهء آن اعتقاد حقّ و عمل صالح را از غير آن تشخيص مىدهد ، همچنانكه فرمود :
( فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها )
« 1 » .
2 ) هدايت كلامى و زبانى يا هدايت تشريعى ، كه از طريق دعوت انبياء و ارسال رسل و انزال كتاب آسمانى انجام مىشود ، همچنانكه فرمود :
( إِنَّا أَوْحَيْنا إِلَيْكَ كَما أَوْحَيْنا إِلى نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِنْ بَعْدِهِ )
« 2 » .
( 4 )
( إِنَّا أَعْتَدْنا لِلْكافِرِينَ سَلاسِلَ وَ أَغْلالًا وَ سَعِيراً )
: ( بدرستى ما براى كيفر كافران غل و زنجيرها و آتش سوزان مهيّا كردهايم )
در اينجا به عاقبت وخيم كفران اشاره مىكند و مىفرمايد : ما براى كافران زنجيرها و قيودى را آماده كردهايم و نيز آتشى افروخته تدارك نمودهايم .
( 5 )
( إِنَّ الْأَبْرارَ يَشْرَبُونَ مِنْ كَأْسٍ كانَ مِزاجُها كافُوراً )
: ( بدرستى كه نيكان از شرابى مىنوشند كه طبعش مانند كافور است )
( كأس ) به معناى ظرف مخصوص نوشيدنى است ، ( مزاج ) يعنى طبيعت يا هر چيزى كه به وسيله آن امتزاج صورت مىگيرد ، ( كافور ) مادّهاى است كه هر چيزى را در لطافت و رنگ و بوى ، به آن مثال مىزنند ، ( ابرار ) جمع ( بر ) به معناى بسيار محسن و نيكوكار است ، يعنى كسى كه خير را بدان جهت كه خير است مىخواهد ، نه بدان جهت كه اگر انجام دهد نفعى عايدش مىشود . و خير را به انجام مىرساند ، اگر چه به زحمت و ضررش باشد ، و از آنجا كه هيچ خير و سعادتى در هيچ عملى نيست ، مگر با ايمان به خدا و رسول و روز جزا « 3 » . بنابراين ابرار به خدا و رسول او و روز جزا ايمان دارند و ايمان آنها ايمانى بر اساس رشد و بصيرت است و ايشان خود را مملوك پروردگارشان مىبينند و ارادهء او را بر ارادهء خود مقدّم مىدارند و رضاى او را بر هواى نفس خود ترجيح
هامش
( 1 ) . ( خداوند به نفس انسان گناهان و تقوايش را الهام كرد ) سورهء شمس ، آيه 8 .
( 2 ) . ( ما به تو وحى كرديم همانطور كه به نوح و انبياء بعد از او وحى كرديم ) ، سورهء نساء ، آيه 165 .
( 3 ) .( أُولئِكَ لَمْ يُؤْمِنُوا فَأَحْبَطَ اللَّهُ أَعْمالَهُمْ )، سورهء احزاب ، آيه 19