( مصيبت ) يعنى هر واقعه و حادثهاى كه به انسان برسد ، امّا اغلب در حوادث بد به كار مىرود و مراد از مصيبتى كه در زمين و از ناحيهء خود بشر به او مىرسد ، قحطى و آفات ميوهها و زلزلههاى ويرانگر و سيل و . . . است و مراد از مصيبتى كه به جان انسان مىرسد ، بيمارى ، جراحت ، شكستن استخوان ، مرگ و . . . است ، و ( برء ) يعنى خلقت از عدم ، و مراد از ( كتاب ) لوحى است كه در آن همهء آنچه بوده ، هست و تا قيامت خواهد بود نوشته شده .
به هر جهت آيه شريفه در مقام آنست كه بفرمايد : هر حادثهاى كه به انسان مىرسد قبل از آنكه حتمى و محقّق شود ، در كتابى مقدّر و نوشته شده و اين تقدير حوادث قبل از وقوع آن ، براى خداى متعال صعوبتى ندارد و بر او آسان است .
( 23 )
( لِكَيْلا تَأْسَوْا عَلى ما فاتَكُمْ وَ لا تَفْرَحُوا بِما آتاكُمْ وَ اللَّهُ لا يُحِبُّ كُلَّ مُخْتالٍ فَخُورٍ )
: ( تا شما از بابت آنچه از دستتان مىرود تأسف نخوريد و غمگين نشويد و نيز بابت آنچه بدستتان مىرسد خوشحالى نكنيد ، چون خدا هيچ متكبّر فخر فروشى را دوست نمىدارد ) « 1 » .
مىفرمايد اينكه ما گفتيم حوادث را قبل از ايجادشان تقدير كرده و نوشتهايم ، براى اين بود كه بدانيد به خاطر نعمتى كه از دستتان مىرود اندوه نخوريد و به خاطر نعمتى كه خدا به شما مىدهد ، خوشحالى نكنيد ، چون همهء نعمات وديعهء الهى هستند و شخصى كه به اين حقيقت ايمان داشته باشد ، نه از بابت از دست رفتن نعمات متزلزل و هراسان مىشود و نه از جهت بدست آوردن آن مضطرب و بىخود مىگردد ، ( و اصولا كسى كه مىداند نبايد به آنچه در كسب آن استحقاق و سهمى نداشته افتخار كند و نبايد از بابت چيزى كه قدرت مانع شدن از فناء و از دست رفتنش را ندارد تأسف بخورد ، هرگز در اعطاء آن نعمت به ديگرى بخل نمىورزد و در بر آوردن حاجت ديگرى و اجابت او
هامش
( 1 ) . در نهج البلاغه حضرت على عليه السّلام فرمودهاند : تمام زهد بين دو كلمه از قرآن خلاصه شده و آنگاه اين آيه را ذكر مىكنند و مىفرمايند كسى كه بر گذشته تأسف نخورد و به آينده نيز خوشحال نباشد ، هر دو جانب زهد را گرفته .