شنوايى نيستند و خدا اين حس را به آنها نداده و به فرضى هم كه بشنوند ، قدرت بر استجابت دعاى شما را ندارند و اين معنا دربارهء بتها كه واضح است امّا درباره ملائكه و قدّيسين بايد گفت آنها نيز قدرتى كه دارند از ناحيهء خداى سبحان است و خداوند به هيچ كس از آنها اجازه نداده كه خواستهء كسانى را كه او ربّ خود مىپندارند برآورده سازند و در روز قيامت نيز اين معبودها عبادت مشركان را به خود آنها باز مىگردانند و به جاى اينكه از آنها شفاعت كنند ، از ايشان اعلام بيزارى و برائت مىنمايند . « 1 »
و آخر خطاب به رسول خدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىفرمايد : هيچ كس مانند خداى آگاه و خبير تو را از حقيقت امر خبردار نمىكند .
[ آيهء ( 26 - 15 ) توضيح غناى مطلق پروردگار و تمثيلهايى براى انذار كافران ]
( 15 )
( يا أَيُّهَا النَّاسُ أَنْتُمُ الْفُقَراءُ إِلَى اللَّهِ وَ اللَّهُ هُوَ الْغَنِيُّ الْحَمِيدُ )
: ( اى مردم شما به خدا محتاجيد و فقط او بىنياز و ستوده است . )
( 16 )
( إِنْ يَشَأْ يُذْهِبْكُمْ وَ يَأْتِ بِخَلْقٍ جَدِيدٍ
( اگر بخواهد شما را مىبرد و خلق تازهاى مىآورد . )
( 17 )
( وَ ما ذلِكَ عَلَى اللَّهِ بِعَزِيزٍ )
: ( و اين امر براى خدا دشوار نيست . )
با توجّه به سياق در آيات قبلى ، ظاهرا مشركان پنداشتهاند مىتوانند با عبادت بتها از پرستش خدا بىنياز شوند و اگر خدا آنها را به عبادت خود فرا مىخواند ، لابد به پرستش ( عبادت ) آنها احتياج دارد !
لذا خداى سبحان در ردّ توهم آنها فرمود : اى مردم همهء نياز و فقر منحصر در شماست و همهء بىنيازى و غنا منحصر در خداست ، يعنى انسانها غير از فقر و حاجت چيزى ندارند و خداوند عين بىنيازى و غناست . پس خدا غنى بالذّات است و همه ما سوى اللّه بالذّات فقيرند و خدا كه خالق و مدبّر امور آنهاست غنى و حميد است ، يعنى خدا چه عطا كند و چه منع نمايد در هر صورت افعالش پسنديده است و مورد ملامت واقع نمىشود ، چون او مالك همه موجودات است و غير او چيزى را مالك نيست .
و مسلما از آثار اين غناى ذاتى و ستوده بودن اين است كه اگر بخواهد شما را از بين
هامش
( 1 ) . همچنانكه در سوره بقره آيه 166 مىفرمايد :( إِذْ تَبَرَّأَ الَّذِينَ اتُّبِعُوا مِنَ الَّذِينَ اتَّبَعُواروزى كه متابعت شدگان از پيروان خود بيزارى مىجويند . )