آنها نقل شده ولى بعضى مفسران « 1 » مثل آنها در انجيل را به عبارات بعدى تفسير نمودهاند كه مىفرمايد : مثل آنها مانند زراعت و گياهى است كه از كثرت بركت جوانههايى هم در پيرامون خود رويانيده و به آنها كمك نموده تا آنها نيز قوى و ضخيم شوند و مستقّل روى پاى خود بايستند ، به گونهاى كه كشاورزان از خوبى رشد آن به شگفت در آمده باشند و اين كلام اشاره به آنست كه خداوند در مؤمنين بركت قرار داده و روز به روز بر نيرو و تعداد آن افزون مىشود ، تا خداوند به وسيلهء آنها كفّار را به خشم و غيظ در آورد .
در ادامه مىفرمايد كسانى از اين مؤمنان كه ايمان و عمل صالح را تواما دارا باشند ، خداوند به آنها وعدهء آمرزش و اجر و ثوابى عظيم داده است ، اين كلام افاده مىكند كه مغفرت و اجر عظيم مشروط به حدوث و ايجاد ايمان و بقاء آن بوسيلهء اعمال صالح مىباشد .
پس اگر كسانى ظاهرا همراه رسولخدا بودهاند امّا در باطن ايمان نداشته و مانند منافقين ايمان زبانى داشتهاند يا ابتدا مؤمن بوده ولى بعدا به شرك و كفر گراييده و مرتد شده باشند ، اينها مشمول مغفرت و اجر عظيم نخواهند بود ، و همچنين افرادى كه ايمان آوردهاند امّا اعمال صالح انجام ندادهاند از حكم اين آيه مستثنى هستند .
چون خداوند در وصف منافقان مىفرمايد
( وَ مِنْ أَهْلِ الْمَدِينَةِ مَرَدُوا عَلَى النِّفاقِ لا تَعْلَمُهُمْ نَحْنُ نَعْلَمُهُمْ
« 2 » بعضى از اهل مدينه به سوى نفاق گراييدند تو آنها را نمىشناسى ولى ما مىشناسيم ) و در وصف مرتدّين فرموده
( إِنَّ الَّذِينَ ارْتَدُّوا عَلى أَدْبارِهِمْ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدَى
« 3 » كسانى كه مرتّد شدند و به سوى شرك و كفر قبلى خود بازگشتند بعد از آنكه هدايت برايشان آشكار شد . . . ) .
هامش
( 1 ) . تفسير روح المعانى ، جلد 26 .
( 2 ) . سورهء توبه ، آيه 101 .
( 3 ) سورهء محمّد صلّى اللّه عليه و إله و سلم ، آيه 30 .