بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيماً )
: ( آن زمان كه كافران در قلبهايشان تعصّبهاى جاهلى را پرورش دادند ، و خدا در مقابل آن نيروى درونى كفّار ، نيروى آرامش و طمأنينه را بر رسول و مؤمنين نازل كرد و آنها را بر كلمهء تقوى ملازم نمود و آنها سزاوارترين افراد نسبت به آن بودند و شايستگى تقوى را داشتند و خدا به هر چيزى داناست )
يعنى كفّارى كه چنين و چنان كردند و شما را از زيارت خانه خدا منع كردند ، بخاطر كفرشان دلهايشان را پر از خشم و حميّت جاهلانه قومى نمودند و اين كينهها در قلبهايشان راسخ شده بود ، اما خداوند در مقابل ، سكينت را بر رسول و مؤمنان نازل كرد و در نتيجه آرامش قلب پيدا كردند و خشم و شجاعت كفّار آنها را سست نكرد و دچار جهالت نشدند و خداوند تقوى را ملازم آنها نمود به طورى كه هرگز از ايشان جدا نشود - كه مراد از آن روح ايمان است كه همواره آنها را امر به تقوى ( ملازمت با امر و نهى الهى ) مىكرد - و اين مؤمنان با اعمال صالح خود استعداد تلقّى و دريافت چنين عطيّه الهى را داشتند و سزاوارتر از ديگران نسبت به دريافت اين روح ايمان و تقوى بودند و غير ايشان كسى اهليّت آن را نداشت ، و خدا به هر چيز داناست و مىداند چه كسى شايستگى چه چيزى را دارد و لذا او را به آن غايت و مقصودش مىرساند .
( 27 )
( لَقَدْ صَدَقَ اللَّهُ رَسُولَهُ الرُّؤْيا بِالْحَقِّ لَتَدْخُلُنَّ الْمَسْجِدَ الْحَرامَ إِنْ شاءَ اللَّهُ آمِنِينَ مُحَلِّقِينَ رُؤُسَكُمْ وَ مُقَصِّرِينَ لا تَخافُونَ فَعَلِمَ ما لَمْ تَعْلَمُوا فَجَعَلَ مِنْ دُونِ ذلِكَ فَتْحاً قَرِيباً )
: ( به تحقيق خداوند آن رؤياى رسولش را به حق ، صادق نمود ، كه هر آينه انشاء اللّه به زودى داخل مسجد الحرام مىشويد در حالى كه ايمن هستيد و سر تراشيدهايد و تقصير مىكنيد بدون اينكه ترسى داشته باشيد ، آرى خدا چيزهايى را مىدانست كه شما نمىدانستيد و به همين جهت قبل از فتح مكه ، فتحى نزديك قرار داد « 1 » ) .
مىفرمايد سوگند مىخورم كه خدا آن رؤيايى را كه قبلا به رسولش نشان داده بود ( قبل از ورود به مكّه و جريان صلح حديبيّه ) تصديق كرد و آن رؤيا ملبّس به لباس حق و
هامش
( 1 ) . مطابق تفسير روح المعانى ، مراد از فتح قريب فتح خيبر است كه بعد از صلح حديبيّه واقع شد كه داستان رشادتهاى امير المؤمنين على عليه السّلام در اين جنگ معروف است . ( مترجم )