مىشويد با اينكه او زمين را در دو برههء زمانى خلق نمود ( مثلا مرحلهء گداخته و ذوب بودن و مرحله انجماد و تكوّن ) و در زمين كوههايى پابرجا و استوار و ثابت آفريد و خير بسيارى در آن قرار داد كه موجودات زندهء روى زمين از انواع بهرهها در آن بهرهمند مىشوند و او ارزاق روزيخواران را در باقى چهار روز از حين آغاز خلقت مقدّر فرمود ، لذا خداوند در دو برههء زمانى خلقت زمين را ايجاد كرد و در چهار برهه نيز به تقدير روزى ساكنان آن پرداخت . « 1 » و ظاهرا مراد از چهار روز ، در مورد ارزاق ، چهار فصل است كه بواسطهء حركت زمين به دور خورشيد پديد مىآيند . و امّا ايّامى كه براى خلقت زمين و آسمان مطرح شده ، چهار روز است كه دو برهه آن براى ايجاد زمين است و دو برهه براى برپا داشتن آسمانهاى هفتگانه بعد از آنكه به صورت دود بود ، آنگاه مىفرمايد : اقوات تقدير شده براى محتاجان فراهم شده و براى همه آنها يكسان و برابر است بطوريكه آنها را كفايت مىكند ، بدون هيچ زيان و نقصانى ، و منظور از ( سائلين ) انواع نباتات و حيوانات و انسانها هستند كه براى بقاء خود محتاج به ارزاقند و با زبان حال خود از پروردگارشان روزى مىطلبند .
آنگاه خداوند متوجّه آسمان شد و به امر خلقت آن پرداخت در حالى كه به صورتى بود كه خدا نامش را دود مىنهد و آن مادّهاى بود كه خداوند آن را به صورت هفت آسمان در آورد ، بعد از آنكه از هم متمايز نبودند و آنوقت با كلمه كن و فرمان تكوينى « 2 » براى ايجاد آسمان و زمين به آن دو فرمود : چه بخواهيد و چه نخواهيد بايد موجود شويد و آنها اين امر را با ميل و رغبت پذيرفتند و گفتند : ما استعداد پذيرفتن هستى را داريم و آن را مىپذيريم ، يعنى با اختيار و رغبت همچون ساير مخلوقات ، مطيع امر الهى گشتند و آوردن فعل ( ائتيا ) به نحو مشترك براى آسمان و زمين دلالت مىكند كه بين آن دو نوعى ارتباط در وجود و اتّصال در نظام وجود دارد و اين فعل و
هامش
( 1 ) . اين قول مطابق تفسير مجمع البيان ( ج 9 ) است .
( 2 ) . همچنانكه گفته شد امر تكوينى و كلمه كن الهى چنان است كه وقتى ارادهء ايجاد چيزى را بنمايد مىگويد : باش ، پس موجود مىشود( إِنَّما أَمْرُهُ إِذا أَرادَ شَيْئاً أَنْ يَقُولَ لَهُ كُنْ فَيَكُونُ )سورهء يس ، آيه 82 .