و بالاخره منجر بجنك هزار و نهصد و سيزده 1913 مسيحى گرديد و جنك بالكان افكار دور را نزديك و حوادث منتظر را قريب الوقوع ساخت .
عثمانيان هم بعد از شكست خوردن دول متحد بالكان به خود آمدند و با جديت فوق العاده روابط خويش را با آلمان محكم ساخته بجبران كردن خرابيهاى گذشته پرداختند اسباب هم مساعد شد و رشته حكومت تركى بدست جمعيت اتحاد و ترقى افتاد كه داراى جوانان عالم عامل وطنپرست بودند و متحد با آلمان .
بالجمله آلمانيها هم از روى هم ريختن اسلحه و تحت سلاح نگاهداشتن ميليونها نفوس و خرج گزاف اين كار بجان آمدند و صلاح خود را نديدند بيش از اين وقت و مرد و مال را معطل نگاهدارند و كار امروز را بفردا بيندازند اين بود كه منتظر فرصت بودند تا دست قضا وسيله انفجار اين ماده خونين آتشبار را فراهم آورده در ماه رمضان هزار و سيصد و سى و دو ( 1332 ه ) وليعهد اطريش با زنش در وين كشته شدند و معلوم شد دست صربيان در اين كار بوده است اطريش درصدد تلافى با صرب برآمد روس بحمايت صرب قشون در سرحدات اطريش جمع كرد آلمان بحمايت اطريش قدم بميدان نهاد انگليس و فرانسه بحمايت روس در آمدند جنك اطريش و صرب درگرفته داهيه عظيم اروپا از اينجا شروع شد نهم رمضان هزار و سيصد و سى و دو ( 1332 ه ) اطريش بصرب اعلان جنك داد دو روز بعد آلمان به روس سه روز بعد آلمان به بلژيك همان روز آلمان بفرانسه همان روز انگليس بآلمان سه روز بعد اطريش بروس يك روز بعد قرهطاغ باطريش سه روز بعد فرانسه باطريش دو روز بعد انگليس باطريش يك روز بعد قرهطاغ بآلمان همان روز ژاپون بآلمان و چند روز بعد اطريش با ژاپون قطع مناسبات كرد .
رشته انتظام محير العقول اروپا يك مرتبه برهم خورده روزگار آسايش و امنيت آباد ترين قطعات كره زمين سپرى گشته از بر و بحر زمين و آسمان آتش روئيد و باريد صحرا هاى پر از گل و لاله زير جسد كشتگان مستور گشت عمارتهاى بزرك اروپا در شهرهاى بزرك و كوچك بيشتر خراب يا به صورت مريضخانه درآمد بهترين جوانان و حساسترين مردان اروپا در بر و بحر به خاك هلاك افتادند يا خوراك جانوران دريا گشتند .
و بالجمله بزرگتر شديدتر هولناكتر بدبختى كه براى نوع بشر تصور شود چون
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 270
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٧٠