در امور اگر وجود مرا براى كارى مناسب ديد مرا طلب نمايد و اگر نشد بهروسيله كه باشد در ازاى خدمتى كه بمحصلين ايرانى ميكنم يا در مقابل مأموريت تازهئى در خارج مدد معاشى برساند و اين مجلس گذشت و من بعد از آنكه تقريبا از وطن و هموطنان درباره خود مأيوس شده بودم باز هم بشبهه افتادم كه شايد وسيلهئى براى خدمت مستقيم يا اسبابى براى آسايش خاطر و انجام خدمات غير مستقيم بدست آيد و در اين حال كه درهاى اميدوارى از هرجهت بسته شده است فتح بابى بگردد .
نائب السلطنه بجانب ايران روانه گشت و صداى ترتيبات جديد و افتتاح مجلس شورايملى و تنظيمات تازه در ايران بلند شد و اگر بخواهيم در اينوقت مقايسه نمائيم كليه احوال ايران را با ايام گذشته و ببينيم چه آثار سعادتى داريم كه نداشتيم و چه محذوراتى نداريم كه داشتيم و به اين سبب قدرى اميدوار گرديم در وجود مقتضى هيچ نتوان گفت مگر پيشرفت اداره ژاندارمرى كه در مركز و نقاط جنوبى بيشتر و در نقاط شرقى و غربى كمتر و در شمال هنوز تقريبا هيچ خودنمائى مىكند فوائد ديگر هم نموده كه از وسعت يافتن و مزيد نفوذ اداره قزاقخانه كه بزرگتر اسباب دست روسها است جلوگيرى كرده و دور نباشد كه نفوذ آنها بنقاط شمالى ايران هم اثر كند و از تجاوزات روس هم جلوگيرى كند به شرط آنكه اين قوه را كافى ندانيم و بفكر ايجاد قشون باشيم قشونى كه روز بيچارگى به درد ما بخورد قشونى كه استقلال ما را محافظت نمايد و و و
و اما مسئله رفع موانع چيزى كه قابل توجه است همان تغييراتى است كه در سياست خارجى شده و انگليسيان عقب افتادن سياست خود را در ايران خوب حس كردهاند و اكنون باز مسئله رقابت ميان آنها و روسها خودنمائى مىكند و با ملاحظه حفظ ظاهر عهدنامه 1907 باز ضديت دو دولت با يكديگر از نزديك ديده مىشود و در اين صورت البته مقاصد روس به كلى در ايران مثل سابق جريان نخواهد داشت و از نفوذ او كاسته شده و مىشود و اين يكى از اسباب اميدوارى است كه ما اگر بوظيفه خود رفتار كنيم در عين نااميدى ميتوانيم راه نجاتى بيابيم .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 242
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٤٢