نوشته مىدهم بنايب السلطنه كه طبع و نشر نمايد و بالاخره طبع آن هم به عهده نگارنده مقرر ميگردد رساله مزبور طبع مىشود و نسخ بسيار آن در ميان مردم منتشر ميگردد بىآنكه تأثير مهمى در كار انتخابات كرده باشد .
اينك بنگارش اجمالى از واقعه جانگداز قتل صنيع الدوله كه از پيش وعده داده شده بپردازم چنان كه گفته شد صنيع الدوله يكى از دانشمندترين رجال دولت ايران داراى ملكات برگزيده و اخلاق پسنديده بود صنيع الدوله اگر نقص خود و خانواده پسندى را نداشت ميتوان گفت يكى از فاضلترين و مهذب الاخلاقترين مردم اينمملكت بود صنيع الدوله صاحب كتاب راه نجات ميگفت هزار فرسخ راهآهن براى ايران خواهم كشيد تحصيلات اين مرد بزرگ در آلمان بوده است و به اين سبب در سياست خارجى بآلمانها متمايل بود خصوصا كه خود شخص فنى است و مملكت آلمان جايگاه فنون است صنيع الدوله در ميان رجال دولت تنها رقيب علمى ناصر الملك نايب السلطنه است اثر اين رقابت هم در وجود هردو مخصوصا دومى بىظهور نميباشد صنيع الدوله در اينوقت كه روس و انگليس در حقيقت بر ضد نفوذ سياسى و اقتصادى آلمان در آسياى مركزى در هيجان شديدند براى رسيدن بآرزوى ديرينهاش كه كشيدن راهآهن باشد در صدد وضع ماليات بر قند و چاى و براى رفع احتياجات فورى مملكت در مقام استقراض از آلمانها است و البته اين كار مخالف ميل روس و انگليس مىباشد مخصوصا روسها با وى سخت بديده غضبآلود نظر مينمايند .
صنيع الدوله اقدامات خود را علنى نكرده است ولى ظاهر است كه به كارهاى مهمى مشغول مىباشد ولى روزگار بر ضرر يك ملت بدبخت به او فرصت نميدهد در روز دوم ماه صفر يكهزار و سيصد و بيست و هشت 1328 هجرى در موقعى كه صنيع الدوله نزديك ظهر در كالسكه نشسته ميخواهد به خانه خود وارد گردد در زير سردرى كه فاصله ميان جلو خان خانه او و ميدان است دو نفر گرجى روسى مخفى شده به رسيدن كالسكه به زير سردر بر او شليك نموده چند گلوله به بدن او ميرسد صنيع الدوله سر تير كشته نميشود بلكه تا فرداى آن روز زنده است و غالبا گريه مىكند و بديهى است اين گريه بيشتر براى نرسيدن بآرزوهاى ملى است كه او را سخت متأثر دارد بهر صورت
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 158
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٥٨