استقلال ملى - مسئوليت مدنى - اخلاق و عادات - مذهب - زبان - زنان و مشروطيت شرح داده شود كه وضع هريك از آنها در مملكت ما نسبت بحيات بين المللى چه اثرات جمعى دارد و چه اثرات تفريقى نوشتجات كنگره به زبان انگليسى يا فرانسه است در ترجمه آنها از فرانسه به فارسى و از فارسى بفرانسه يحيى خان قراگوزلو كه جوانى است بسن سى سال و ده سال در پاريس تحصيل كرده زبان فرانسه را نيكو ميداند تربيت شده و داراى اخلاق پسنديده است مرا مدد مىكند پس از اتمام رساله جمعى از وزراء و نمايندگان مجلس شورايملى و از دانشمندان را جمع كرده رساله را براى آنها خوانده نظريات ديگران را هم جلب نموده رساله تكميل ميگردد نسخه فارسى و فرانسه آن بلندن فرستاده شده حسن قبول مييابد و از من ميخواهند تا بتوانم خود را بشخصه در كنگره حاضر گردم بديهى است با پيشآمدها پذيرفتن اين تقاضا براى من مطبوع است و ميخواهم هرچه زودتر روانه شوم اما خالى از اشكال نيست چه استطاعت شخصى ندارم دولت هم با اوضاع حاضر مشكل است مساعدتى بنمايد على الخصوص كه ميخواهم پسر ده ساله خود را هم همراه ببرم اگرچه عقيده من اين است اطفال پس از تكميل مقدمات بخارج بروند ولى در مورد طفل خود چون يقين دارم اگر او را نبرم بواسطه نبودن مربى اخلاقش خراب مىشود و در آتيه هرقدر تحصيل كند بىثمر خواهد بود ناچار هستم او را با خود برده بلكه آتيه او را تأمين نمايم عجب اين است كه مادر او با اينكه همين يك پسر را دارد بطيب خاطر ويرا از خود جدا مىكند كه تربيت شود و اين حس در زنان از جمله فضائل عصر حاضر شمرده مىشود بالجمله براى مسافرت باروپا با نائب السلطنه جديد ناصر الملك صحبت ميدارم و قرار مىشود از دولت به من كمك نمايند در اينحال از كنگره مينويسند نمايش عكسى هم در كنگره داده خواهد شد خوب است از ايران هرقدر ممكن شود عكسهاى نيكو همراه بياوريد براى رسيدن به اين مقصد مقرر مىشود در دار الفنون تهران روزى چند ساعت اوقات صرف كرده از هركجا كه ممكن است عكسهاى لازم را جمع نموده براى بردن بكنگره حاضر سازم مدت انجام اين كار صد روز است كه بنام صد روز در دار الفنون ميخواهم رسالهئى بنويسم عجالة بطور اختصار باوضاع معارف اشاره مينمايم پس از مراجعت از سفر قهرى كه رفته بودم
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 155
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٥٥