اين اشخاص كه منهم جزو آنها هستم چند مجلس جمع شده براى وزارت معارف ميرزا ابراهيم خان حكيم الملك را در نظر گرفته از مستوفى الممالك رئيس الوزراء تقاضا كرده قبولانده مىشود و انجمن معارفى هم مركب از يازده نفر تشكيل شده شروع به كار مينمائيم نظامنامه شوراى معارف را كه چند سال پيش نوشته بوديم تصحيح كرده طبع ميكنيم حكيم الملك جديت مىكند - اشخاصى هم كه عضو شوراى عالى معارف شدهاند بالنسبه قابل و اغلب تحصيلكرده و بااطلاعند ديگر تا چه اندازه وقت و اسباب موفقيت آنها را بخدمات معارفى اقتضا نمايد در اينموقع كه براى كارهاى كنگره نژادى سه ماه و كسرى بدار الفنون ميروم به خيال ميافتم احصائيه براى معارف ترتيب بدهم اين است كه انجمنى بنام انجمن تحقيقات علم ترتيب داده و چند نفر را مانند ميرزا سيد حسين خان عدالت تبريزى - امير سهام الدين خان كاشانى - منصور السلطنه و غيره جمع كرده در ضمن جمعآورى عكسهاى لازم بكسب اطلاع از اوضاع فكرى مملكت ميپردازم اوراقى بطبع رسانيده به همه جا ميفرستم كه خانهاى آن را پر كرده بازبفرستند تا از روى جوابها بشود اطلاعاتى بدست آورد و بمردم بىخبر ولايات كوشزد كرد كه اين مؤسسات را لازم داريد در اين موضوع چه كرديم و چه ديديم و بكجا انجاميد البته شايسته بود نوشته شود ولى عجالة از نگارش آن وقايع در اينجا صرفنظر كرده شايد در رسالهئى كه وعده دادهام بنويسم نگارش يابد و آيندگان بدانند ما چه اندازه در خواب غفلتيم و از غفلت خود هم غافل بالجمله نتيجهئى كه بر اقدامات صد روزه من مترتب شد تهيه چند آلبوم عكس از همه جاى ايران است براى نمايش در كنگره لندن و اين يك خدمت مختصرى بشمار ميرود كه در آتيه ميتواند براى كسانى كه بخواهند از اين راه خدمتى بمعارف كرده باشند اسباب كارى بوده باشد و در ميان همهء ناملايمات كه ميرسد تنها دلخوشى كه دارم اين است كه باز مسافرتى ميكنم و يك چند از اين محنت آباد خارج ميگردم تا بعد چه پيش آيد و مقدرات چه باشد .
و هم در اين ايام ناصر الملك نايب السلطنه از نگارنده ميخواهد رسالهئى در موضوع انتخابات مجلس شورايملى بنويسم كه مردم بى خبر از ترتيب گرفتن حقوق ملى از راه مشروطيت آگاه باشند و وظايف خود را بهتر بشناسند لهذا رسالهئى بنام رهنماى انتخاب
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 157
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٥٧