ننمودهاند و آن نكته اين است كه چنان كه گفته شد نايب السلطنه اول عالم مملكت كوشيد تا اقليت و اكثريت مجلس را معين نمايد و مسلم داشت كه اكثريت با اعتداليون است و انقلابيون كه بعد دمكرات ناميده ميشوند در اقليت هستند برياست محمد وليخان سپهدار اعظم يك حكومت اعتدالى تشكيل داد و اعتداليون در را براى ورود و قبول هروارد بىرعايت سابقه و بىملاحظه صلاحيت بازگذاردند و طولى نكشيد كه حوزه اعتدالى وسعت يافت به حدى كه شامل اشخاصى هم شد كه هرگز تصور نميكردند آنها را بدائره حكومت ملى راه بدهند بهرحال اغلب كسانى كه در دوره اول مجلس طرفدار استبداد بودند در سايه كشمكش اعتدال و انقلاب خود را بحوزه حكومت ملى افكنده مشير و مشار مجلس و مشروطه شدند و باز كلاه آزاديخواهان حقيقى و صاحب عقيدهگان در پس معركه ماند بهرحال مجلس شوراى ملى اگر بود همان مجلس اول بود كه با همه نواقصى كه داشت احساسات ملى از در و ديوار آن ميباريد و روح مشروطيت در كالبد آن تموج داشت مجلس دوم بر صورت خود افزود و از معنى كاست و بمستبدين حالى كرد كه اگر از آن راه نشد از راه ديگر مىشود عاقبت اين ظاهرسازى بخير باد اينك بازگرديم بشرح حال خود و بيان پيشآمد غير منتظرى كه دعوت كنگره نژادى لندن بوده باشد پرداخته در خارج مملكت عواقب كشمكش دو فرقه اعتدال و انقلاب را با هرچه دربر دارد مشاهده نموده حسن عاقبت را براى مملكت و حكومت ملى آن از خدا بخواهيم .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 152
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٥٢