بىاهميت بود مهم و قابل اعتنا شمرده مىشود بواسطه موفقيت مليون بخلع محمد على شاه و برهمزدن بساط سلطنت او از اين جهت تمام مستبدين و متمولين مملكت متوجه مجلس دوم شده ميخواهند بهر وسيله باشد خود يا يكى از بستگان آنها نمايندگى حاصل نموده راهى بمجلس پيدا نمايند .
توجه رجال و اعيان مملكت به ظاهر چنان به نظر ميرسد كه موجب قوت و قدرت مجلس دوم بوده باشد ولى اينطور نيست و اين بدبختى است كه شامل حال حكومت ملى نورس ما ميگردد زيرا قوت مجلس اول كه با همه كشمكشها با دربار محمد عليشاه موفق شد قوانين اساسى مملكت را وضع نمايد صداى حكومت ملى را به گوش عالميان برساند و بر ضد بدبختكنندگان مملكت قدم بردارد نمايندگى آن مجلس بود از توده ملت و وجود نمايندگان كسبه و تجار و اصناف در مجلس ولى مجلس دوم دارد رنگ اعيانيت به خود ميدهد و پر مىشود از اشراف و متمولين و اعتنائى بانتخاب نمايندگان توده ملت نميشود و بذر اين كار در آن هنگام ريخته شده است كه انتخاب نمايندگان به دو درجه مقرر گشته زيرا كه در انتخاب درجه اول و مستقيم مخصوصا در انتخاب صنفى بيشتر براى داخل شدن تجار و كسبه و طبقه دوم را گشوده بوده ولى در انتخاب عمومى خصوصا دو درجه نه تنها آن راه بسته شده است بلكه براى انتخاب شدن اعيان و اشراف در درجه دوم جولانگاه وسيعى بدست آمده چه راضى كردن يك عده معين اشكالى ندارد و خصوصا كه آن عده اغلب اطمينان دارند كه در درجه دوم انتخاب نميشوند و دوست ميدارند لااقل از انتخاب شدن خود در درجه اول استفادهئى نموده باشند و بعلاوه نمايندگان را هم باميد نفع آجل براى خود نگاهدارند اين است كه مشاهده مىشود در درجه دوم دو ثلث بلكه سه ربع از برگزيدگان از طبقه روحانى و يا از رجال و اعيان و ملاكين مملكت است و مجلس دوم و مجلس سنا بيشتر شباهت دارد تا به مجلس شوراى ملى يا مجلس عوام .
اين نكته مهم در كار هست و يك نكته ديگر هم ضميمه مىشود كه يكباره مجلس و مشروطه آلت دست كسانى ميگردد كه آزاديخواهان مملكت براى كوتاه كردن دست آنها از گريبان امور مملكت بتغيير اساس دولت قيام كرده از هرگونه فداكارى دريغ
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 151
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٥١