و خانواده او و ببروز دادن احساسات وطندوستى و اصلاحطلبى مجالس و محافل خود را گذرانيده .
امين الدوله در دوره سلطنت ناصرى از روى افكار روشن خود و دوستانش مقتضيهاى اصلاحاترا در نظر گرفته بىآنكه بموانع آنها توجه كامل نموده باشد .
قدرت شخصى ناصر الدين شاه هم همه وقت موانعى را كه در راه شروع باصلاحات بوده پشت سر نگاه ميداشته نميگذارده است چندان برابر نظر بيايد .
امين الدوله اگر وزير اعظم پادشاه با عزم مقتدرى مانند ناصر الدين شاه ميبود و پادشاه حس اصلاحطلبى ميداشت ميتوانست بدست اين وزير مقاصد خود را نيكو انجام داده باشد .
ولى اكنون وزير پادشاهى است كه نه داراى آن عزم است و نه صاحب آن اقتدار و بر فرض كه داراى عقيده اصلاحطلبى بوده باشد و امين الدوله را قابلترين رجال خود بداند چگونه ميتوان اطمينان يافت كه چون اين دستور دانشمند بخواهد باصلاحات اساسى شروع نمايد و موانع بسيار در راه او عرض اندام كند پادشاه از دستور بالياقت خود صرفنظر ننمايد .
بالجمله امين الدوله با وجود موانع بسيار كه بزرگترين آنها سستى عزم شاه است و با كمى اسباب كه سرآمد آنها تهى بودن خزانه دولت است زمامدار امور ميگردد
امين الدوله پيش از هر كار عذر فرمانفرما را از دخالت در امور و بلكه از اقامت در تهران خواسته او را بحكومت فارس ميفرستد شاهزاده وجيه اللّه ميرزا ملقب بسيف الملك را وزارت جنگ ميدهد ميرزا ابو القاسم خان همدانى ناصر الملك را وزارت ماليه ميبخشد و برادر خود محمد تقى خان مجد الملك را در كارهاى داخله دخيل مينمايد .
امين الدوله گمرك ايران را كه همهوقت به اجاره داده ميشد و دخلش بكيسه مباشرين ميرفته بتوسط چند تن مستخدم بلژيكى اداره مينمايد و عايدات گمرك انقد وجوه دولت ميگردد .
امين الدوله با يكدست كارهاى جارى دولت و ملت را جابجا نموده و با تمايلى كه در سياست خارجى بانگليسيان نشان ميدهد از آنها نيز استفاده معنوى مينمايد و با
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 179
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٧٩