دست ديگر طرح اساس سعادتى براى ملت ميريزد كه در حقيقت قابل ستايش مىباشد امين الدوله ميداند درد ملت نادانى است و دواى آن دانائى از اينرو بيش از هر كار بمعارف اهميت ميدهد و از همين نقطه نظر است كه ستوده مىشود امين الدوله ميفهمد مملكت مرد ميخواهد مرد علم و علم مكتب و مدرسه و اين چيزيست كه همهكس بايد بفهمد .
امين الدوله در چند ماه اقامت آذربايجان بهتر اقدامى كه نموده تأسيس مكتبى بوده است بنام رشديه بسبك جديد و چون عازم تهران گشته دانسته است رشديه تبريز با نبودن او دوام نمينمايد به اين سبب مدير مكتب را بتهران آورده كه در مركز باينكار شروع نمايد - بايد دانست كه تا اين تاريخ تدريس الفباى مقطع و تعليم اشكال حروف در حال فصل و وصل معمول نبوده بلكه بتعليم و تعلم مبتديان و تسهيل امر تعليمات ابتدائى اهميت داده نميشده است مكتبخانهاى ابتدائى عبارت بوده از دكههائيكه در بازارها و سرگذرها و گاهى در مسجدهاى كوچك براى تعليم و تربيت كودكان دائر بوده در مكتبخانهاى مزبور حروف تهجى را بطفل ياد داده بىآنكه در تركيب نمودن كلمات با صداها آموزگاران مكاتب خود قاعدهئى در دست داشته باشند چه رسد كه آموزندگان را بياموزانند اين است كه نورسان پس از چند سال كه عمر خود را در مكاتب مزبور صرف مينموده باز نميتوانستهاند عبارتى را صحيح بخوانند و بنويسند .
بالجمله براى تحصيلات ابتدائى مشكلات بسيار در كار بوده و نقصان خط هم بواسطه جزء نبودن اعراب و بودن نقطههاى بسيار بر مشكلات افزوده است .
در سالهاى آخرين در تهران بتقليد اروپائيان بعضى از كتابهاى ابتدائى براى نوآموزان ترتيب داده شده اشكال حروف را با صداهاى آنها در تحت قواعد مختصرى درآورده صورت حيوانات را براى شناسائى اطفال نقش كرده بطبع رسانيدهاند اما اين كتب خوب دائر نگشته و معلمين ابتدائى سبك و سليقه خود را براى تدريس الفبا كافى دانستهاند اين گونه اقدامات را فرنگى مآبى ناميده غير لازم تصور مينمودهاند بهترين آن كتابها تعليم الاطفال تأليف ميرزا محمود خان مفتاح الملك است ولى معلمينى
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 180
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٨٠