ظاهرا مشركان به منظور تعجيز پيامبر و استهزاء به ايشان ، با لحنى مبارزه جويانه مىگفتند : اگر راست مىگويى عذاب خدا را بر ما نازل كن و خداوند مىفرمايد ، اگر آن اجل و مدت مقرّرى كه ما براى بنى آدم مقدّر كردهايم كه از همان روز اوّل به آدم و ذريهاش گفتيم ( براى شما در زمين تا مدّتى معين بهره مقرّر خواهد بود ) « 1 » نبود ، هر آينه به سبب اعمال زشتشان مستحقّ عذاب ناگهانى مىشدند و در حالى كه غافل بودند ، عذاب آنها را دربرمىگرفت ، امّا ايشان موعدى دارند كه هرگز مقدّم و مؤخّر نمىشود و در آن زمان جز خدا پناهى نمىيابند و چه بسا كه اين امهال و مهلت دادن به ستمكاران براى آن باشد كه ايشان استدراج شوند و بر اعمال پليد خود بيافزايند و تا اعلى درجهاى كه ظرفيتش را دارند در راه كفر ثبات بورزند . لذا اين امهال و تأخير عذاب خود مجازات و مكرى از جانب خداست كه در حقّ ايشان اعمال مىشود نه آنكه ناشى از كرامت و شرافت آنها باشد .
( 54 )
( يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذابِ وَ إِنَّ جَهَنَّمَ لَمُحِيطَةٌ بِالْكافِرِينَ )
: ( از تو به شتاب عذاب مىطلبند و حال اينكه بدرستى جهنّم بر كافران احاطه كرده است ) « 2 »
( 55 )
( يَوْمَ يَغْشاهُمُ الْعَذابُ مِنْ فَوْقِهِمْ وَ مِنْ تَحْتِ أَرْجُلِهِمْ وَ يَقُولُ ذُوقُوا ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ )
: ( روزى كه عذاب از بالاى سر و زير پايشان آنها را فرا مىگيرد و به ايشان خطاب رسد كه بچشيد آنچه را كه مىكرديد )
يعنى اين درخواست عذاب از نهايت جهل و فساد رأى اين كفّار است چون آنها در بارهء امرى قطعى و حتمى شتاب مىكنند ، با آنكه آن عذاب چون كيفر اعمال آنهاست ، به هيچ وجه از آنها تخلّف نمىورزد زيرا كيفر عمل از صاحب آن جدا شدنى نيست و يقينا عذاب جهنم بر آن احاطه دارد و هرگز از ايشان منصرف نمىشود و هيچ راهى
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيهء 36 .
( 2 ) . به نظر حقير اين نكته مىرسد كه شايد اين عبارت با اين اطلاقى كه دارد ، دلالت مىكند كه افراد كافر در همين دنيا هم جهنّم به آنها احاطه دارد ، يعنى تجسّم واقعى اعمال و اقوال آنها در همين دنيا هم به صورت آتش جهنّم است . ( مترجم )