( 20 )
( قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ بَدَأَ الْخَلْقَ ثُمَّ اللَّهُ يُنْشِئُ النَّشْأَةَ الْآخِرَةَ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ قَدِيرٌ )
: ( بگو در زمين سفر كرده و نيك نظر كنيد كه چگونه خدا خلق را آفريده ، سپس به همينگونه نشأه آخرت را پديد مىآورد همانا خدا بر هر امرى قادر است )
اين آيه و سه آيهء بعد ، به رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم دستور مىدهد كه مشركين را مخاطب قرار دهد و حجّت را عليه آنان تمام كند و به آنها دستور مىدهد تا در زمين سير كنند و بفهمند كه كيفيّت آغاز خلقت با همه تفاوتها و اختلافاتى كه در موجودات وجود دارد ، چگونه بوده و خداوند چگونه بدون الگو و نقشهء قبلى آن را آفريده است ، پس قدرت او حد و حدودى ندارد و به همين دليل قادر است كه نشأة آخرت را هم مانند نشأة دنيا خلق كند و اين امر بر او دشوار نيست .
همچنانكه در سورهء واقعه مىفرمايد
( وَ لَقَدْ عَلِمْتُمُ النَّشْأَةَ الْأُولى فَلَوْ لا تَذَكَّرُونَ
« 1 » و به تحقيق شما نشأت دنيا را مىشناسيد ، پس چرا متذكّر نمىشويد ؟ )
( 21 )
( يُعَذِّبُ مَنْ يَشاءُ وَ يَرْحَمُ مَنْ يَشاءُ وَ إِلَيْهِ تُقْلَبُونَ )
: ( هر كس را بخواهد عذاب مىكند و هر كس را بخواهد مورد رحمت قرار مىدهد و همه به سوى او باز گردانده مىشويد )
در ادامه مىفرمايد عالم آخرت ، جهانى است كه خدا در آن هر كس را بخواهد عذاب مىكند ( البته به دليل جرمهايشان ) و نيز هر كس را بخواهد رحم مىنمايد ( البته به جهت صلاحيّت و بىگناهيشان ) و در آنجا به سوى او برمىگرديد و جز او كسى دربارهء شما حكم نمىكند .
( 22 )
( وَ ما أَنْتُمْ بِمُعْجِزِينَ فِي الْأَرْضِ وَ لا فِي السَّماءِ وَ ما لَكُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ مِنْ وَلِيٍّ وَ لا نَصِيرٍ )
: ( و شما نمىتوانيد نه در زمين و نه در آسمان خدا را به ستوه و عجز درآوريد و براى شما به غير خدا سرپرست و ياورى نيست )
يعنى شما در آن نشأه هم مانند دنيا نمىتوانيد خدا را عاجز كرده و از تحت حكومت
هامش
( 1 ) . سورهء واقعه ، آيهء 62 .