( 89 )
( إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ )
: ( جز آنكه با قلب پاك بسوى خدا آمده باشد )
آنگاه آن جناب براى پدرش استغفار مىنمايد ، چون قبلا به او وعده داده بود كه به زودى برايت طلب استغفار مىكنم
( سَأَسْتَغْفِرُ لَكَ رَبِّي )
« 1 »
و اين استغفار ظاهرا در هنگامى بوده كه هنوز آزر زنده بوده و ابراهيم گمان مىكرده كه او از اهل هدايت خواهد شد ، اما زمانى كه برايش مسلّم شد كه او هدايتپذير نيست ، از وى اعلام برائت نمود . « 2 »
آنگاه از خدا طلب كرد كه او را در روز رستاخيز دچار ( خزى ) نسازد ( خزى ) يعنى يارى نكردن كسى كه اميد يارى دارد .
و از اين عبارت استفاده مىشود كه هر انسانى ، بواسطهء ضعف بنيّه قادر به تحمّل و مقاومت در برابر اهوال و هراسهاى روز قيامت ، نيست و نياز به يارى خداوند دارد .
و آنگاه روز قيامت را توصيف مىكند ، به اينكه در آن روز مال و فرزند هيچ سودى ندارند جز آنكس كه با قلبى سليم به نزد خدا آمده باشد . چون مال و فرزند از امورى است كه انسان در دنيا به آنها اعتماد و اتّكا مىكند امّا در قيامت روابط و وابستگيهاى مادى و دنيوى منقطع مىشوند و همه اسباب قراردادى و اعتبارى كه انسان در دنيا به آنها متمسّك مىشد ، از كار مىافتند و آن روز ، روز ظهور و كشف حقايق است همچنانكه مىفرمايد
( وَ لَقَدْ جِئْتُمُونا فُرادى كَما خَلَقْناكُمْ أَوَّلَ مَرَّةٍ )
به تحقيق به تنهايى نزد ما مىآييد همچنانكه ابتدا شما را تك تك خلق نموديم ) « 3 »
در ادامه به نحو استثناء منقطع مىفرمايد : جز آنكس كه با قلبى سليم به نزد خدا آمده باشد ، يعنى ( الّا ) به معناى ( ليكن ) است ، لذا در آن روز رستاخيز مال و فرزند سودى نمىدهد ليكن هر كس با قلب سليم نزد خدا آمده باشد ، از سلامت قلب خود سود مىبرد .
و ( سلم ) و ( سلامت ) به معناى دور بودن از آفات ظاهرى و باطنى است و قلب سليم
هامش
( 1 ) . سورهء مريم ، آيهء 47 .
( 2 ) . سورهء توبه ، آيهء 114 .
( 3 ) . سورهء انعام ، آيهء 94 .