ظاهرا مشركين مىپنداشتند كه دينى كه رسولخدا صلّى اللّه عليه و آله و سلم آورده دروغ و نوظهور است و اساس محكمى ندارد و به همين دليل هم خداوند او را يارى نمىكند و دعوتش منتشر و فراگير نمىشود ، امّا وقتى آن حضرت به مدينه مهاجرت فرمود و خدا او را يارى كرد و دينش عالمگير شد ، اين حادثه غير منتظره آنها را سخت به خشم آورد و خداوند در اين آيه آنها را نكوهش مىكند و مىفرمايد : هر كس از مشركين كه خيال كند خدا پيامبر را يارى نمىكند و در دنيا نام او را بلند آوازه نمىسازد و در آخرت او را مشمول رحمت و مغفرت خود نمىگرداند ، و پيروان او را نيز نصرت و يارى نمىكند ، و آنگاه با مشاهده گسترش دين و نصرت خدا خشمگين مىشود ، چنين كسى طنابى بگيرد و با همان طناب به بلندى برود و خود را از آن آويزان كند يعنى خود را خفه كند - و آنگاه ببيند ، آيا كيد و حيلهاش خشمش را فرو مىنشاند يا خير ؟ !
امّا بعضى مفسرين « 1 » گفتهاند معناى آيه اين است : كه كسى كه مىپندارد خدا او را در دنيا و آخرت يارى نمىكند ، به آسمان بالا رود و آنگاه مسافت را بپيمايد و ببيند آيا اين كيد و ترفند ، حكم خدا را كه باعث خشم او شده از بين مىبرد يا نه ؟
( 16 )
( وَ كَذلِكَ أَنْزَلْناهُ آياتٍ بَيِّناتٍ وَ أَنَّ اللَّهَ يَهْدِي مَنْ يُرِيدُ )
: ( اين چنين قرآن را به صورت آياتى روشن نازل كرديم و خدا هر كس را بخواهد هدايت مىكند )
امر اين چنين است كه ما آيات قرآن را به صورتى بسيار واضح الدلالة و روشن نازل كرديم امّا مطلب از اين قرار است كه خدا هر كه را كه بخواهد به واسطه حسن عقيده و عملش ، هدايت مىكند و كسى كه خدا به دليل فسق و سوء اختيار او نخواهد ، وى را هدايت كند ، ديگر هدايت كنندهاى برايش نخواهد بود و آيات آشكار قرآن هم در هدايت او مؤثر نبوده و كفايت نخواهد كرد .
[ آيهء ( 24 - 17 ) بيان سجدهء تكوينى موجودات در برابر خدا و توضيح اينكه كليهء مذاهب اختلافاتشان به امر ربوبيّت خدا برمىگردد ]
( 17 )
( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ الَّذِينَ هادُوا وَ الصَّابِئِينَ وَ النَّصارى وَ الْمَجُوسَ وَ الَّذِينَ أَشْرَكُوا إِنَّ اللَّهَ يَفْصِلُ بَيْنَهُمْ يَوْمَ الْقِيامَةِ إِنَّ اللَّهَ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ )
: ( همانا كسانى كه ايمان آوردند و آنها كه يهودى شدند و صابئىها و نصارى و مجوس و كسانى كه
هامش
( 1 ) . تفسير ابو الفتوح رازى ، ج 8 .