آورده است ، آن هم بطور كامل ) .
( 95 )
( وَ كُلُّهُمْ آتِيهِ يَوْمَ الْقِيامَةِ فَرْداً )
: ( و همهء آنها روز قيامت تنها به پيشگاه خدا وارد مىشوند ) ، يعنى مخلوقات آسمانها و زمين متوجّه پروردگارشان هستند و ممثلّ در برابر او مىايستند و مطلقا بنده و مملوك او مىباشند و ابدا مالك هيچ نفع يا ضرر و مرگ و حيات يا نشورى براى خود نيستند و اين امر اختصاص به آخرت ندارد ، بلكه در همين دنيا هم همهء ممكنات عين فقر و حاجتند و جز بندگى چيزى ندارند كه در پيشگاه ربوبى بياورند ، چون او خالق هر چيز و مدبّر امور آنهاست و همه مخلوقات در عبوديّت مطيع او هستند و هر يك ، هر چه از وجود و آثار وجودى كه دارند خداوند به آنها بخشيده است ، آنگاه مىفرمايد : آنها را مىشماريم ، مراد از شمردن آنها ، تثبيت عبوديّت براى آنهاست ، زيرا سرنوشت ، ارزاق ، وظائف و همه امور بندگان متوقّف بر تثبيت ايشان در ديوان بندگى است و پس از آن سرنوشت ايشان مقدّر مىگردد .
و همه آنها در قيامت با دست خالى در پيشگاه حقّ حضور مىيابند ، در حالى كه مالك هيچ چيز از آنهايى كه در دنيا به حسب ظاهر مالك بودند ، نيستند ، و همه اسباب دنيوى از آنها قطع مىشود و همه به تنهائى و به حقيقت معناى عبوديّت ، در قيامت به ملاقات پروردگارشان مىشتابند .
( 96 )
( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمنُ وُدًّا )
: ( بدرستى كسانى كه ايمان آورده و كارهاى شايسته كردهاند ، خداى رحمان براى آنها محبتّى قرار خواهد داد ) ، يعنى به واسطه نيكوئى ايمان و عملشان خداوند در قلبها براى ايشان مودّت و محبتّى قرار مىدهد ، امّا اينكه خداوند در دلهاى ديگران مودّت آنها را قرار مىدهد يا در دلهاى خودشان و اين امر در بهشت است يا در دنيا ، آيهء شريفه از آن ساكت است .
لكن در شأن نزول اين آيه از طريق شيعه « 1 » و اهل سنّت « 2 » آمده است كه اين آيه شريفه دربارهء على عليه السّلام نازل شده ، يعنى خداوند محبّت آن حضرت را در دلهاى مؤمنين قرار داده ، به هر حال لفظ آيه به عموميّت خود باقى است .
هامش
( 1 ) . مجمع البيان ، ج 6 .
( 2 ) . الدّر المنثور ، ج 4 .