سيف الدوله صدقة بن منصور امير حله از خاندان بنى مزيد متوفاى 501 ه . ق . در منازعات بين بركيارق و سلطان محمد بن ملكشاه سلجوقى در آغاز طرفدار بركيارق بود . در 494 به برادر وى سلطان محمد روى آورد . با استفاده از اختلاف بين اولاد ملكشاه سلجوقى كوفه و واسط و بصره را بگرفت و بر قسمتى از عراق استيلا يافت . عاقبت بدخواهان ، سلطان محمد را نسبت به صدقه بدگمان كردند و او را كه شيعهء امامى بود منسوب به باطنيه فرا نمودند تا عاقبت بين او و سلطان كدورت پديد آمد . در اين بين سرخاب ديلمى حاكم ساوه و آبه كه مورد سخط سلطان بود به صدقه پناه برد . سلطان او را از امير حله طلب كرد و صدقه از تسليم او امتناع نمود . سلطان به دفع او لشكر برد و او را در جنگ بكشت ( دائرة المعارف فارسى ) .
تميم بن معز بن باديس صنهاجى ( 422 تا 501 ه . ق ) از ملوك دولت صنهاجيه ( بنى زيرى ) است . وى از جانب پدر در سال 445 به ولايت مهديه رسيد و سپس در سال 454 هجرى قمرى بعد از وفات پدر پادشاه شد و در دوران سلطنت با جنگها و اختلالهاى فراوانى روبرو گرديد و شهرهاى سوسه و صفاقس و تونس را دوباره به دست آورد . وى مردى رشيد و با كفايت بود ( لغت نامهء دهخدا ) .
جاولى يا چاولى از امراى مشهور ترك در عهد سلاجقهء عراق بود . وى نزد سلطان مسعود سلجوقى تقرب تمام داشت . در اران و قسمتى از آذربايجان فرمانروائى داشت مع ذلك غالبا در خدمت سلطان به سر مىبرد . سلطان مسعود پسر خويش ملكشاه بن مسعود را به جاولى سپرد و او را اتابك لقب داد . جاولى در زنجان به سال 541 ناگهان وفات يافت ( دائرة المعارف فارسى ) .
و نيز براى شرح حال و كارهاى او رجوع شود به كامل ابن اثير وقايع سال 500 به بعد .
ابو المحاسن عبد الواحد بن اسماعيل الرويانى فقيه شافعى ( 415 تا 502 ه . ق ) اهل رويان كه به بخارا ، غزنه و نيشابور سفر كرد و در آمل مدرسهاى ساخت . سپس به رى و اصفهان رفت و هنگام بازگشت به آمل به دست شمارى متعصب ، كشته شد ( الاعلام ، ج 4 ، ص 324 ) .
ابو زكريا يحيى بن على شيبانى معروف به خطيب تبريزى ( 421 تا 502 ه . ق ) اديب و عالم فقه اللغهء عربى . در تبريز تولد و در بغداد پرورش يافت . وى به خوش پوشى ، شاد خوارى ( ! ) و باده نوشى شهرت داشته است و از اين جهت متشرعان در حق او نيز مانند استادش ابو العلاى
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 347
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٣٤٧