حديث به بصره ، نيشابور ، اصفهان ، همدان و دمشق سفر كرد و سرانجام در بغداد اقامت گزيد .
مانند پدر خطيبى پيشه كرد و به همين مناسبت بعدها به خطيب بغدادى معروف شد . وى در آغاز حنبلى بود سپس شافعى شد و حنابله سخت به دشمنى با او برخاستند . خطيب بغدادى نزد قائم خليفه و وزيرش ابن مسيلمه مقرب بود و پس از فتنهء بساسيرى و بر افتادن ابن مسيلمه ناچار به شام گريخت و در آنجا گرفتاريها يافت . پس از اين كه سلاجقه امنيت را در بغداد برقرار كردند دگر بار به بغداد بازگشت و سال بعد درگذشت . از مهمترين آثار وى مىتوان تاريخ بغداد را نام برد ( دائرة المعارف فارسى ) .
ابن عبد البر ابو عمر يوسف بن عبد الله قرطبى ( 368 تا 463 ه . ق ) محدث مشهور مسلمان اسپانيائى . پس از تكميل علوم براى صحبت دانشمندان عصر به سياحت بعض بلاد رفته سپس توليت قضاى اشبونه و شنترين داشته ( لغت نامهء دهخدا ، دائرة المعارف فارسى ) .
ابن زيدون ابو الوليد احمد بن غالب بن زيدون قرطبى . شاعرى مشهور است . در 441 به اشبيليه به خدمت معتضد بالله اشبيلى پيوست و به دربار او محترم مىزيست و به روزگار معتمد فرزند معتضد بالله مقام وزارت يافت و به ترغيب او معتمد به شهر قرطبه لشكر كشيد و آن را متصرف و تختگاه خويش كرد . در 463 آنگاه كه يهود اشبيليه علم طغيان افراشتند او به اطفاء نايرهء عصيان مأمور گشت و بدان شهر به عارضهء تب درگذشت . مولد او به سال 394 و وفات در سنهء 463 بوده است ( لغت نامهء دهخدا ) .
معتضد بالله عباد بن محمد بن اسماعيل لخمى ( متوفى به سال 464 ه . ق ) از فرزندان نعمان بن منذر و دومين پادشاه دولت عباديه در اشبيليهء اندلس است . وى پس از وفات پدر به سال 439 به فرمانروائى رسيد ( لغت نامهء دهخدا ، ذيل معتضد بالله و نيز ابو القاسم محمد المعتمد على الله ) .
ابو القاسم يوسف بن على بن جبارة الهذلى ( 403 تا 465 ه ) متكلم و عالم به قرائتهاى معروف و شاذ بود وى نابيناى مادرزاد بود و « الكامل فى القراءات » يكى از كتابهاى اوست ( الاعلام ، ج 9 ، ص 319 ) .
تقويم التواريخ ( فارسى ) — صفحة 336
مساهمون: مصطفى بن عبدالله چلپي ( حاجي خليفة )
ص٣٣٦