وَ الَّذِينَ هُمْ بِآياتِنا يُؤْمِنُونَ )
: ( براى ما در اين دنيا و در آخرت نيكى مقرّر فرما ، ما به سوى تو بازگشتهايم ، فرمود : عذاب من به هر كس بخواهم مىرسد و رحمت من بر همه چيز احاطه دارد ، پس به زودى آن را بر كسانى كه پرهيزگارى نموده و زكات بدهند و به آيات ما ايمان بياورند ، مقرّر مىكنم ) ، ( هدنا ) از مادّه ( هاد ، يهود ) به معناى بازگشتن است ، موسى عليه السّلام در مقام دعا نخست از پروردگار خود مسئلت مىكند كه يك نوع نيكى در دنيا و در زندگى آخرت نيكى ديگرى روزى او و قومش گرداند ، كه امر دنيا و آخرتشان را اصلاح كند و آنگاه در مقام تعليل مىگويد : ما به سوى تو بازگشتيم ، رجوع به خدا عبارتست از سلوك طريقه او و پيروى از راه فطرت كه آدمى را به نيكوئى دنيا و آخرت رهنمون مىشود .
آنگاه خداوند در جواب موسى مىگويد : رحمت من بر همه چيز احاطه دارد ، ولى عذابم را به هر كس كه بخواهم مىرسانم ، يعنى عذاب از اقتضاى عمل گناهكاران ناشى مىشود نه از ناحيهء خدا و از ناحيهء خداوند جز رحمت نشأت نمىگيرد ، همچنانكه فرمود :
( ما يَفْعَلُ اللَّهُ بِعَذابِكُمْ إِنْ شَكَرْتُمْ وَ آمَنْتُمْ )
« 1 » ، ( اگر سپاسگزار بوده و مؤمن باشيد ، خداوند را با عذاب شما چكار است ؟ ) .
لذا عذاب به اقتضاى ربوبيّت نيست ، بلكه عذاب خدا مستند به گناه و كفران گنهكاران است و اصولا عذاب همان فقدان رحمت مىباشد و آنگاه مىفرمايد : من رحمت خود را بر پرهيزكاران و زكات دهندگان و كسانى كه به آيات ما ايمان دارند واجب مىكنم ، و متّقين كسانى هستند كه از معاصى اجتناب كرده و در انجام تكاليف شرعى كوتاهى نمىكنند ، و مراد از ( زكات ) حق مالى يا مطلق انفاق در راه خداست كه باعث زيادى مال و اصلاح مفاسد اجتماع و تكميل نواقص آن مىشود ، و مراد از ( ايمان به آيات ) تسليم در برابر آيات الهى و معجزات پيامبران الهى چون موسى عليه السّلام و عيسى عليه السّلام و محمّد صلّى اللّه عليه و إله و سلم
هامش
( 1 ) - سوره نساء ، آيه 147 .