متصرف و مولى هستند ) اينچنين نيست كه آنها روزى بردگان و زيردستان خود را بدهند ، بلكه همه نعمتها و روزيها مستند به خداست و بنده و مولى هر دو روزى خور خوان نعمت حق هستند « 1 » ، و بايد دانست كه مولويّت يا عبوديّت هر دو از اموريست كه مولى نمىتواند آن را به بندهء خود منتقل كند تا هر دو در داشتن آن برابر گشته و مولويّت او از بين برود ، بلكه اين امر نعمت و فضلى از جانب خداست و اين امر اگر چه در اجتماعات سابق جارى بوده و ظاهرا امروزه لغو شده است ، امّا فقط ظاهر آن تغيير كرده و محتواى آن باقى مانده است ، امروز هم ملّتهاى استعمارگر امم ضعيفتر را به بردگى و استعمار مىكشانند و تا ابد هم همينطور خواهد بود ، چون هيچگاه بشر نمىتواند از برترى طلبى و مسابقهء قدرت دست بردارد و در آخر با نحو استفهام توبيخى مىفرمايد ، ( آيا نعمت خدا را انكار مىكنند ؟ ) و مراد از نعمت همين برترى مذكور است .
( 72 )
( وَ اللَّهُ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَنْفُسِكُمْ أَزْواجاً وَ جَعَلَ لَكُمْ مِنْ أَزْواجِكُمْ بَنِينَ وَ حَفَدَةً وَ رَزَقَكُمْ مِنَ الطَّيِّباتِ أَ فَبِالْباطِلِ يُؤْمِنُونَ وَ بِنِعْمَتِ اللَّهِ هُمْ يَكْفُرُونَ )
: ( و خداوند براى شما از جنس خودتان همسرانى قرار داد و برايتان از همسرانتان پسران و ياورانى نهاد و شما را از پاكيزهها روزى نمود ، پس آيا به باطل ايمان مىآورند و نعمت خدا را كفران مىكنند ؟ ) ( حفدة ) يعنى خدمتكاران و اعوانى كه از اقارب انسان بوده و او را در امر حوائجش يارى مىكنند و امور ناپسند را از انسان دور مىنمايند و بعضى از مفسّران آن را به نوادگان انسان تعبير كردهاند .
به هر جهت مىفرمايد : خداوند براى شما از همسرانتان فرزندان و ياورانى قرار داد و شما را از ارزاق طيّب روزى داد ، مثل آب و انواع ميوهها كه خود انسان در پيدايش آن
هامش
( 1 ) - اين تفسير مطابق قول مجمع البيان است جلد 6 صفحه 373 ، امّا نظر علامه موارديست كه بعد از آن ذكر شده است .