( 86 )
( وَ لا تَقْعُدُوا بِكُلِّ صِراطٍ تُوعِدُونَ وَ تَصُدُّونَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ مَنْ آمَنَ بِهِ وَ تَبْغُونَها عِوَجاً وَ اذْكُرُوا إِذْ كُنْتُمْ قَلِيلًا فَكَثَّرَكُمْ وَ انْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُفْسِدِينَ )
: ( و بر سر هر راه منشينيد تا مردم را بترسانيد و آنها را كه ايمان آوردهاند از راه خدا باز داريد ، و راه خدا را منحرف بخواهيد ، و به ياد آوريد زمانى را كه گروهى اندك بوديد و خدا شما را بسيار نمود ، پس بنگريد كه نهايت كار تباهكاران چگونه بود ) ، چنانچه قبلا گفتيم ، مراد از ( راه خدا ) همان دين است ، لذا مىفرمايد : متعرض دين خدا نشويد ، مردم را به جهت ايمانشان تهديد و ارعاب نكنيد و آنها را از مشاركت در عبادات و از راه خدا منع نكنيد و راهزنانى نباشيد كه با تمام قوا و با هر نوع حيله و تزوير مردم را از راه خدا باز مىدارند و نعمتهاى خداوند را كه در حقّتان تمام نمود به ياد آوريد ، من جمله اينكه نسل شما را زياد گرداند ، چون كثرت افراد براى يك اجتماع نعمت بزرگى است به مقتضاى عقل هر چه افراد جامعهاى بيشتر باشد ، نيروى اجتماعى و فكر و اراده و عمل قويترى خواهند داشت و مىتوانند با قوّت بيشترى قواى طبيعت را تسخير نمايند و كمبودهاى جامعهء خويش را رفع كنند ، پس ازدياد نسل كه پايهء تكامل بشر است از نعمات بزرگ الهى مىباشد و در آخر مىفرمايد : از تاريخ امم گذشته و سرانجام گنه كاران و مفسدين عبرت بگيريد و مفسدان همان كسانى هستند كه در سرزمينها طغيان نموده و فساد مىنمايند و زندگى دنيا آنها را فريفته است و شهوات آنها را اسير نموده و سرانجام ، پروردگار تازيانهء عذاب را بر آنها نازل مىنمايد .
و تاريخ چه بسيار نام كسانى را ضبط كرده ، مثل قيصرها و فراعنه و كسرايان و فغفورها « 1 » ، كه در دوران خود تكبر و طغيان نمودهاند و مردم را به بندگى و ذلت
هامش
( 1 ) - قيصر : پادشاهان روم ، فرعون : پادشاهان مصر ، كسرى : پادشاهان ايران ، فغفور :
پادشاهان چين .