بوده و ملائكه مسخّر بشر ، در راه سعادت زندگى او هستند و انسان منزلتى از قرب و مرحلهاى از كمال را دارد كه ما فوق قرب و كمال ملائكه است و لذا امتناع ابليس از خضوع در برابر نوع انسان و عمل در راه سعادت او و كمك رسانى به او در رسيدن به كمال مطلوب اوست ، به خلاف ملائكه كه در برابر بشر خاضع شدند و ابليس با امتناع از سجده از جمع ملائك بيرون شد .
و كمال انسان فقط با انطباق يافتن او بر نظام الهى و احكام شرايع خداوند در روى زمين محقق مىشود و ابليس بشر را از كمال مطلوبش باز مىدارد و با سوق دادن او بسوى تمايلات حيوانى ، او را به ارتكاب معاصى و شرك و برگزيدن نظامات قراردادى مبتنى بر هواهاى نفسانى ، وامىدارد و اين اعمال ابليس در نتيجه دشمنى و عداوتى است كه او آن را از همان روز نخستين خلقت بشر آشكار نمود و از نوع انسان بيزارى جست و اعلام كرد كه تا روزى كه بشر وجود دارد دست از دشمنى با او بر نمىدارد .
و در واقع مفاد كلام ابليس اين بود كه خدايا حالا كه مرا تا روز قيامت طرد كردى ، پس تا قيامت به من عمر بده و وقتى خواستهاش اجابت شد آنگاه عداوت خود را آشكارتر كرد و گفت ، هر آينه همهء آنها را گمراه مىكنم .
( 38 - 37 )
( قالَ فَإِنَّكَ مِنَ الْمُنْظَرِينَ ، إِلى يَوْمِ الْوَقْتِ الْمَعْلُومِ )
: ( پروردگار فرمود :
همانا تو از مهلت داده شدگانى تا روز وقت معلوم ) ، و خداوند درخواست او را اجابت نمود و به او مهلت داد ، امّا نه تا روز قيامت ، بلكه تا روز معلوم كه قطعا قبل از روز قيامت و روز بعث است و طبق گفتار ابن عباس مراد از ( يؤم الوقت المعلوم ) آخرين روز تكليف و همان روز نفخه اوّل است كه تمامى خلايق مىميرند ، امّا به دلالت صريح آيات قرانى بر اصلاح نوع بشر و هدايت همگى آنها ( در عصر ظهور حضرت حجة ( عج ) ) استفاده مىشود كه مراد از روز سرآمد مهلت ابليس ، روز اصلاح آسمانى بشر ، يعنى روز ظهور حضرت مهدى ( عج ) است كه ريشهء فساد بكلّى قطع مىشود و در