روىگردان باشد و بسوى او رجوع نكند و اين سنّت جارى الهى است كه بر اساس نظامى متقن و خلل ناپذير استوار مىباشد .
( 28 )
( الَّذِينَ آمَنُوا وَ تَطْمَئِنُّ قُلُوبُهُمْ بِذِكْرِ اللَّهِ أَلا بِذِكْرِ اللَّهِ تَطْمَئِنُّ الْقُلُوبُ )
: ( آنان كسانى هستند كه ايمان آورده و دلهايشان با ياد خدا آرامش مىيابد ، آگاه باشيد كه فقط با ياد خدا دلها آرامش پيدا مىكنند ) ، در اين آيه حالت كسانى را كه بسوى خدا رجوع مىكنند توضيح داده و مىفرمايد : آنها كسانى هستند كه ايمان آوردند و قلبشان با ياد حق آرام گرفت ، پس در آنها آمادگى و استعداد پذيرش عطيّه هدايت الهى وجود دارد ، همانطور كه فسق و اعراض از حق ، در مورد ضلالت ، زمينه را براى اضلال الهى آماده مىكند و آنگاه قاعدهاى عمومى را بيان مىنمايد و آن اينكه ( فقط با ياد خدا دلها آرامش مىيابد ) و ذكر در اينجا شامل همه انحاء ذكر مىشود ، اعم از لفظى يا غير آن و علّت آن است كه آدمى در زندگى خود هدفى جز رسيدن به سعادت و آرامش ندارد و بيم او در زندگى از برخورد با ناملايمات و سلب نعمات است و تنها سببى كه نعمت و سلب آن بدست اوست همانا خداى سبحان است كه بازگشت همهء امور بسوى اوست ، پس ياد او براى هر نفسى مايهء انبساط خاطر و آرامش است و نفس به چيزى جز ياد او آرام نمىگيرد جز آنكه از حقيقت حال خود غافل شده و در اثر از دست دادن بصيرت و رشد ، ديگر از ذكر حق گريزان باشد كه چنين نفسى از نعمت طمأنينه و سكون محروم خواهد بود ، چون ياد خدا تنها مايهء آرامش دلهاست
( نَسُوا اللَّهَ فَنَسِيَهُمْ )
« 1 » ، ( خدا را فراموش كردند ، پس خدا هم آنها را فراموش كرد ) .
( 29 )
( الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ طُوبى لَهُمْ وَ حُسْنُ مَآبٍ )
: ( همان كسانى كه ايمان آورده و عمل شايسته بجا آوردند ، خوشى و سرانجام نيك از آن آنهاست ) ، و آنها كسانى هستند كه دلهايشان آرامش يافته و نعمات الهى آنها را فرا گرفته و ايشان
هامش
( 1 ) - سوره توبه ، آيه 67 .