( 31 )
( وَ لَوْ أَنَّ قُرْآناً سُيِّرَتْ بِهِ الْجِبالُ أَوْ قُطِّعَتْ بِهِ الْأَرْضُ أَوْ كُلِّمَ بِهِ الْمَوْتى بَلْ لِلَّهِ الْأَمْرُ جَمِيعاً أَ فَلَمْ يَيْأَسِ الَّذِينَ آمَنُوا أَنْ لَوْ يَشاءُ اللَّهُ لَهَدَى النَّاسَ جَمِيعاً وَ لا يَزالُ الَّذِينَ كَفَرُوا تُصِيبُهُمْ بِما صَنَعُوا قارِعَةٌ أَوْ تَحُلُّ قَرِيباً مِنْ دارِهِمْ حَتَّى يَأْتِيَ وَعْدُ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ لا يُخْلِفُ الْمِيعادَ )
: ( و اگر بوسيلهء قرآن كوهها حركت مىيافت و زمين شكافته مىشد و يا مردگان به سخن مىآمدند « سودى براى آنها نداشت » بلكه همه امور بدست خداست ، آيا كسانى كه ايمان آوردند از ايمان اينها مأيوس نشدند و ندانستند كه اگر خدا مىخواست همهء مردم را هدايت مىكرد و پيوسته كافران به سزاى كردارشان به حادثهاى كوبنده برمىخورند ، و يا به نزديك ديارشان فرود مىآيد ، تا خدا وعدهء خويش را بياورد كه خداوند خلف وعده نمىكند ) ، يعنى اگر بواسطهء قرآن كوهها از جا كنده مىشد و زمين قطعه قطعه مىگشت و مردگان به سخن آمده و بر حقانيّت معاد شهادت داده و احوال بعد از مرگ را توضيح مىدادند ، باز هم تا خدا نمىخواست اينها هدايت نمىشدند ، بلكه امر هدايت و همهء امور بدست خداست و اين معنا نظير آيه 111 سورهء انعام است كه مىفرمايد : ( اگر فرشتگان را برايشان نازل كنيم و مردگان با ايشان سخن گويند و همه چيز را گروه گروه نزد آنها جمع آوريم ، باز هم ايمان نمىآورند ، مگر آنكه خدا بخواهد ) .
و آنگاه مىفرمايد آيا مؤمنان از ايمان اين افراد مأيوس نشدند و ندانستند كه اگر خدا مىخواست آنها را هدايت مىكرد و نمىدانند كه هميشه مصيبتهاى كوبنده بر سر اين كفّار كه دعوت حقّهء اسلام را نپذيرفتند ، بواسطهء اعمالشان و كفرى كه به رحمان ورزيدند مىآيد ، ظاهرا مراد كفّار صدر اسلام هستند كه در مورد كفّار اطراف مكّه مصيبت كوبندهء جنگ و قتل و غارت به خودشان اصابت كرد و در مورد كفّار اهل مّكه حوادث ناگوار در پيرامون شهرشان اتفاق مىافتاد و آثار سوء آن و وحشت و اندوهش گريبان آنها را نيز مىگرفت و مقصود از عذابى كه به آنان وعده داده شده همان عذاب شمشير است كه در روز بدر و ساير غزوات با آن روبرو شدند و خداوند وعدهء خود را خلاف