امتحان نموده و مورد آزمايش قرار داده است و همان خداى بىبديل ، آنان را در برابر سوء نيّات و اعمال پليدشان كيفر مىدهد و به گونهاى كه درك نمىكنند ، آنها به استدراج مىكشاند « 1 » ، و عذابشان را مضاعف مىنمايد ، چون فاسق بودند و بر فسق و تباهى خود لجاجت و اصرار ورزيدند و يا براى آنكه هم خودشان نافرمانى حق را نمودند و هم ديگران به معصيت و نافرمانى واداشتند و در آخر مىفرمايد ، اگر اينها كافر شدند ، به جهت اين نبود كه ارادهء خود را بر ارادهء خدا غلبه دادند و نيز براى اين هم نبود كه غير از خدا اوليائى داشتند كه خدا را شكست دادند ، بلكه براى اين بود كه آنان نمىتوانستند بشارات و انذارهاى خداوند را بشنوند و درك كنند و نمىتوانستند آيات حق را ببينند و به آنها ايمان آورند ، چون به علّت اعمال پليدشان خداوند بر دلهايشان مهر نهاده و بر چشمها و گوشهايشان پردهاى افكنده كه از درك حقيقت عاجزند « 2 » .
( 21 )
( أُولئِكَ الَّذِينَ خَسِرُوا أَنْفُسَهُمْ وَ ضَلَّ عَنْهُمْ ما كانُوا يَفْتَرُونَ )
: ( آنها كسانى هستند كه به نفسهاى خود ضرر زدند و در قيامت اثرى از افترائات خود نمىبينند ) ، در اين آيه شريفه دو مطلب وجود دارد ، اوّل اينكه : انسان در حقيقت ، تنها مالك نفس خود مىباشد ، البته آن هم به تمليك خداى متعال ، پس وقتى انسان چيزى را براى نفس خود بخرد كه باعث هلاكتش باشد ، يعنى سرمايه عمر را بدهد و در مقابل آن كفر و معصيت را بخرد به تحقيق خسارت نموده و ضرر كرده ، آن هم در نفس خود ، چون اصل سرمايه و عمر خويش را از كف داده و در مقابل فقط عذاب و هلاكت را بدست آورده .
و مطلب دوّم ) : كفّار و افرادى كه به افتراء به خدا شركائى را نسبت مىدهند ، در آخرت هيچ نشانى از آنها نمىيابند ، چون عقايد خرافى آنها باطل و دروغ بوده و فقط
هامش
( 1 ) -( فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ )پس زمانيكه انحراف يافتند ، خداوند دلهايشان را منحرف نمود ، سوره صف ، آيه 5 .
( 2 ) - سوره بقره ، آيه 7 .