ناشى از پندار و اوهام ايشان است ، لذا از واقعيّت و صحّت بهرهاى نداشته ، فقط تمايلات و هوا و هوسهاى پوچ دنيوى آنها را در نظرشان جلوهگر ساخته بود و لذا در آخرت كه حجابها كنار روند ، معلوم و مكشوف مىگردد كه همهء آنها باطل محض بوده و تنها خداى متعال حقّ مبين است كه سلطنت در آن روز از آن اوست « 1 » ، و آنچه را كه اينها حق مىپنداشتند چيزى جز وهم و خيال دروغين نبوده است .
( 22 )
( لا جَرَمَ أَنَّهُمْ فِي الْآخِرَةِ هُمُ الْأَخْسَرُونَ )
: ( بدون ترديد ، اينها در آخرت زيانكارترين افراد هستند ) ، ( لا جرم ) به معناى ( لا محاله ) و ( حتما ) مىباشد ، يعنى اين افرادى كه به نفسشان ضرر زدهاند در آخرت حتما زيانكارترين افراد خواهند بود ، چون ساير گنهكاران اميد نجات دارند ، امّا اينها نفس خود را در فساد كفر و تباهى ضايع كردند و لذا همانطور كه در دنيا هم اميدى به سعادت و هدايت آنها وجود نداشت در آخرت هم اميدى به نجاتشان نيست ، چون هر كس در اين دنيا ديدهء بصيرت نداشت ، در آخرت هم نخواهد داشت و گمراه خواهد بود
( وَ مَنْ كانَ فِي هذِهِ أَعْمى فَهُوَ فِي الْآخِرَةِ أَعْمى وَ أَضَلُّ سَبِيلًا )
« 2 » .
( 23 )
( إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحاتِ وَ أَخْبَتُوا إِلى رَبِّهِمْ أُولئِكَ أَصْحابُ الْجَنَّةِ هُمْ فِيها خالِدُونَ )
: ( بدرستى كسانى كه ايمان آورده و اعمال شايسته نمودند و براى تقرب به خدا نزد او تواضع مىكنند ، آنها اهل بهشت و در آن جاودان هستند ) ، يعنى كسانى كه از عبادت پروردگارشان تكبّر و استنكاف نمىورزند و قلبهايشان خاشع است و هرگز ايمانشان متزلزل نمىشود و اعمال صالحه انجام مىدهند ، اينها مؤمنان خاص و اهل بصيرت بوده و از اهالى بهشت هستند و در مقابل عقايد حقّه و اعمال صالحه و
هامش
( 1 ) -( لِمَنِ الْمُلْكُ الْيَوْمَ لِلَّهِ الْواحِدِ الْقَهَّارِ )سوره غافر ، آيه 16 .
( 2 ) - سوره اسراء ، آيه 72 .