ضعفاء و بيماران و بر كسانى كه چيزى براى خرج كردن ندارند ، در صورتى كه براى خدا و رسولش خيرخواهى نمايند ، تكليف و حرجى نيست ، بر نيكوكاران طريقى براى شماتت وجود ندارد و خدا آمرزنده و مهربان است ) ، ( ضعفاء ) در اينجا ، يعنى كسانى كه نيرو و توانايى جهاد ندارند ، مانند اشخاص زمينگير و ( مرضى ) افراد بيمارى هستند كه موقتا به بيمارى مبتلا شدهاند و توانايى جهاد ندارند و
( الَّذِينَ لا يَجِدُونَ ما يُنْفِقُونَ )
يعنى افرادى كه نيروى مالى براى سفر و تدارك اسلحه ندارند ، خداوند از اين افراد ، حكم وجوب جهاد را برداشته ، چون جهاد براى آنان مستلزم حرج و مشقّت است و همچنين لوازم و توابع آن يعنى ، مذمّت در دنيا و عقوبت در آخرت را نيز از آنها برداشته ، چون در واقع مخالفت در مورد آنها صدق نمىكند ، امّا اينكه شرط آن را خيرخواهى براى خدا و رسول قرار داد به جهت آن بود كه دلهايشان از خيانت و فريب به دور باشد و نخواسته باشند مانند منافقان فاسد در امر خدا كارشكنى كنند و اجتماع اسلامى را به فساد بكشانند ، كه اگر چنين باشد مستحق مذمّت و عقاب هستند .
و در آخر در مقام بيان علّت رفع تكليف از آنها مىفرمايد : بر نيكوكاران مؤاخذهاى نيست و كسى نمىتواند آنها را مذمّت كرده و آسيب رساند ، و خداوند آمرزنده و مهربان است و آنها را از هر مكروهى ايمن مىكند .
( 92 )
( وَ لا عَلَى الَّذِينَ إِذا ما أَتَوْكَ لِتَحْمِلَهُمْ قُلْتَ لا أَجِدُ ما أَحْمِلُكُمْ عَلَيْهِ تَوَلَّوْا وَ أَعْيُنُهُمْ تَفِيضُ مِنَ الدَّمْعِ حَزَناً أَلَّا يَجِدُوا ما يُنْفِقُونَ )
: ( و نيز بر كسانى كه چون پيش تو آمدند كه به آنها مركب بدهى ، به آنان گفتى ، چيزى ندارم كه شما را بر آن سوار كنم ، با ديدگانى پر از اشك و حالتى اندوهگين بازگشتند كه چرا چيزى نمىيابند تا در راه خدا صرف كنند ، حرجى نيست ) ، مىفرمايد : همچنين افرادى كه مركب سوارى ندارند و زمانيكه نزد تو مىآيند تا به آنها مركب بدهى و جواب ردّ مىشنوند از شدّت اندوه گريان مىشوند كه چرا اموال و توشهاى ندارند تا به جهاد بروند و در راه خدا خرج كنند ،