از قرائن استفاده مىشود كه منافقان قصد سوئى نسبت به رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم داشتند و مىخواستند برنامهريزى كنند تا پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم را به قتل برسانند ، ولى چون به نتيجه نرسيدند و نقشهء آنها فاش شد ، وقتى رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم از آنان پرسيد كه چه مىكرديد ؟ با عذر و بهانه گفتند : ما داشتيم تفريح و بازى مىكرديم و حال آنكه انسان مؤمن و حتىّ كسى كه تظاهر به ايمان مىكند ، خوض و لعب را تأييد نمىكند ، آن هم در عملى كه مربوط به خدا و رسول باشد ، لذا رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم آنان را توبيخ كرده و مىفرمايد : اين عمل شما استهزاء به خدا و آيات او و رسول اوست ، لذا آنها براى عمل زشت خود عذر بدتر از گناه آوردند ، چون استهزاء خدا و آيات الهى و رسول كريمش در واقع كفر است .
نقل شده كه مردى از منافقان گفت : هيچ سورهء قرآن نازل نمىشد جز اينكه ما باطنا آن را تكذيب مىكرديم ، و به زبان تأييد مىنموديم ، امّا وقتى مؤمنان را مىديديم ، ظاهرا اجابت مىكرديم و وقتى رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىگفت : چه مىكنيد ؟ مىگفتيم ما خوض و لعب مىنمائيم .
( 66 )
( لا تَعْتَذِرُوا قَدْ كَفَرْتُمْ بَعْدَ إِيمانِكُمْ إِنْ نَعْفُ عَنْ طائِفَةٍ مِنْكُمْ نُعَذِّبْ طائِفَةً بِأَنَّهُمْ كانُوا مُجْرِمِينَ )
: ( عذر تراشى نكنيد ، به تحقيق كه بعد از ايمانتان كفر ورزيديد و ما اگر از گروهى از شما بگذريم و عفوتان كنيم ، گروه ديگر را عذاب مىكنيم ، چون آنها گناهكارند ) ، لذا عذر تراشىها و گفتار شما بىثمر است و بعد از حكم ما به كفر شما ديگر عذرخواهى فايدهاى ندارد و اينكه فرمود : بعد از ايمانتان كافر شديد ، يعنى بعد از همان ايمانى كه به آن تظاهر مىكرديد ، يا بگوئيم همان ايمان ضعيفى هم كه داشتيد ، چون بسيار سست بود و ايمن از زوال نبود ، لذا ايمانتان از بين رفت و كافر شديد و مىفرمايد ، اگر بنابر مصالحى خداوند در اين دنيا از گناه بعضى از شما بگذرد ، محققا گروه ديگر بايد مجازات شوند ، چون گناهكار بوده و مستحقّ عذاب هستند ، پس معلوم مىشود اين منافقان عدّهء كثيرى بودهاند و منظور از عفو در اينجا ترك عذاب به جهت مصالحى از مصالح دين است نه به معناى آمرزش مستند به توبه و هيچ مانعى هم ندارد كه اين آيه