بدرستى كه خداوند مىخواهد آنها را به اين وسيله در زندگى دنيوى عذاب دهد و جانشان را در حالى بگيرد كه آنها كافرند ) ، ( اعجاب ) از چيزى يعنى مسرور شدن از آن به جهت جمال يا كمالى كه در آن مشاهده مىشود و ( زهوق ) يعنى خروج به دشوارى كه بيشتر در معناى بيرون شدن جان و مردن به كار مىرود .
در اين آيه خطاب به پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم مىفرمايد : مبادا شيفته اموال و اولاد منافقين شوى ، چون اينها براى آنان نعمت نيست ، بلكه نقمت است و آنها را بسوى شقاوت مىكشاند ، يعنى استدراجى از ناحيهء خداست و خدا با اين وسايل آنها را سرگرم مىكند و در اثر اين مشغوليّت از ذكر خدا غفلت كرده و از روش بندگى عدول مىكنند ، لذا اينها در واقع مايهء عذاب و گرفتارى آنهاست و زمانى هم كه اجل آنها و موقع هلاكتشان برسد با حالت كفر از دنيا مىروند و خدا جانشان را در حالت كفر از آنان مىستاند و اين در نتيجهء غرق شدن آنان در نعمات دنيوى و غفلت از ياد خداست .
( 56 )
( وَ يَحْلِفُونَ بِاللَّهِ إِنَّهُمْ لَمِنْكُمْ وَ ما هُمْ مِنْكُمْ وَ لكِنَّهُمْ قَوْمٌ يَفْرَقُونَ )
: ( به خدا سوگند مىخورند كه از شمايند در حالى كه از شما نيستند ، بلكه گروهى هستند كه مىترسند ) ، ( فرق ) يعنى دلهره از ضرر احتمالى ، مىفرمايد : منافقان سوگند مىخورند كه از شمايند و حال آنكه آنان به جهت نفاقشان دلهايشان از شما امتناع دارد و همواره نفاق ملازم آنهاست ، چه در موقع خروج و چه در هنگام دخولشان و هرگز نفاق با ايمان جمع نمىشود و اينها دائما در هراسند كه مبادا دورويىشان فاش شود و مردم از باطنشان با خبر گردند .
( 57 )
( لَوْ يَجِدُونَ مَلْجَأً أَوْ مَغاراتٍ أَوْ مُدَّخَلًا لَوَلَّوْا إِلَيْهِ وَ هُمْ يَجْمَحُونَ )
: ( اگر پناهگاه يا نهانگاه يا كوره راهى براى گريز مىيافتند ، هر آينه شتابان به سوى آن روى مىگرداندند ) ، ( ملجاء ) يعنى محل پناه گرفتن ، ( مغار ) يعنى محل فرو رفتن و پنهان شدن و نيز به معناى غار واقع در كوه مىباشد ، و ( مدّخل ) يعنى كوره راهى كه به زحمت بتوان