چون اين خبرها بتهران رسيد بيشتر آزاديخواهان بيكبار سست شدند و بجاى آنكه ايستادگى را از سر گيرند و به يارى برادران خود برخيزند از در سستنهادى درآمدند و ناشايستى از خود نمودند و همانروز هنگام پسين دوباره مجلس برپا گرديد و در نشستى كه تا نيمشب كشيد آن پنج تن را برگزيد ( يكى از ايشان سردار اسعد و ديگرى شيخ ابراهيم زنجانى بوده ) و اينان همان شبانه گرد هم آمده و بپذيرفتن التماتوم روس رأى دادند و شبانه كار خود را بسفارتخانه آگاهى دادند .
بدينسان روسيان سخن خود را پيش بردند و پنداشته ميشد داستان بپايان رسيد و كشاكش فرونشست . ولى دولت چون چيره شده بود و اين زمان در نتيجه گرفتارى تبريز و گيلان مجلس را بىپشت و پناه ميديد از در كينهجويى درآمد ، و روز دوم ديماه ( دوم محرم 1330 ) نشستى در دربار برپا گرديد كه وزيران و بسيارى از نمايندگان مجلس ( نمايندگان اعتدالى ) و ديگران در آنجا بودند . نخست آقاى حسن وثوق وزير خارجه گفتار درازى از حال كشور و ايستادگى مجلس رانده نكوهش بسيار كرد و پس از آن يادداشتى را كه از پيش نوشته و با دستينه همه وزيران آماده كرده بودند بناصر الملك دادند . در اين يادداشت نيز نكوهشهاى فراوان از دسته دموكرات و نمايندگان مجلس كه در برابر التماتوم روس ايستادگى نموده بودند ميرفت و در پايان درخواست بستن مجلس از نايب السلطنه ميشد . ناصر الملك درخواست آنانرا پذيرفته فرمان بستن مجلس را داد و به كار بستن آن فرمان را به يفرمخان واگزاشت كه او نيز همان هنگام پسين يكدسته از زيردستان خود را فرستاده نمايندگانرا از بهارستان بيرون راند و در آنجا نگهبانان گماشت كه كسى را راه ندهند . روسيان بهنگاميكه در تبريز با دست سالدات و قزاق مجاهدان و آزاديخواهانرا سرگرم جنگ ساخته بودند در تهران با دست ناصر الملك و وثوق الدوله ريشه آزادى را ميكندند . چنان كه گفتهايم از پارسال سروزير حاجى نجفقلى خان بود و ديگر وزيران كه چندبار رفتند و آمدند و جابجا شدند اين زمان بدينسان ميبودند : حسن وثوق وزير خارجه . غلامحسين بختيارى ( سردار محتشم ) وزير جنگ ، احمد قوام وزير داخله ، ابراهيم حكيمى وزير ماليه ، ابو الحسن پيرنيا وزير پست و تلگراف ، محمد على فروغى وزير عدليه . وزيرى
تاريخ هيجده ساله آذربايجان ( فارسى ) — صفحة 481
مساهمون: احمد كسروى تبريزى
ص٤٨١