دهقانان در كسكر و اصفهان
يعقوبى در همين كتاب دربارهء اصفهان نوشته است كه بيشتر مردم آنجا از اشراف دهقانان هستند و ساكنان روستاى براآن صرفا از طبقهء دهقانان هستند و جز دهقانان مردم ديگرى در آنجا سكونت ندارند و همچنين دو روستاى سرد كاشان و گرم كاشان را زيستگاه اشراف دهقانان نوشته و گروهى ديگر از آنها را هم در بوخار و در اردستان كه مىگويند خسرو انوشروان هم در آنجازاده شده نشانى مىدهد . دربارهء اصفهان اين مطلب را هم بايد اضافه كرد كه اين منطقه در اواخر دوران ساسانى زيستگاه بسيارى از و اسپوهران و اشراف ايرانى بود و مركز واسپوهران آمارگر يعنى كسى كه مأمور جمعآورى ماليات واسپوهران بوده در همين شهر بوده است و هنگامى كه يزدگرد پس از شكست نهاوند به اصفهان رفت همهء آنها با او بودند و در سپاهيانى كه يزدگرد از آنجا به استخر فارس فرستاد و سپس از آنجا به كمك هرمزان به خوزستان رفتند از سيصد تن سپاهيان ورزيده هفتاد تن آنها از همين واسپوهران و اشراف بودند كه در آنجا مسلمان شده و به ابو موسى پيوستند .
دهقانان فارس
استخرى هم كه خود اصل فارسى داشته در كتاب مسالك الممالك خود كه آن را در نيمهء نخست قرن چهارم هجرى تأليف كرده نوشته است در فارس طايفهاى هستند كه آنها را اهل البيوتات ( دودمانهاى بزرگ قديمى ) مىخوانند و كار ديوان را در ميان خود به ارث مىبرند . چندين سال پس از او ابن حوقل هم در اينباره گفته است كه در فارس سنّتى نيكو و در ميان مردم آنجا عادتى پسنديده است و آن برتر داشتن دودمانهاى قديمى و بزرگ داشتن صاحبان نعمت ازلى است و در اين ناحيه خاندانهائى هستند كه كار ديوان را از روزگار باستان تاكنون به ارث مىبرند .