دانش و فرهنگ مأنوس و به آداب زمان خود آراسته و به علم و بصيرت معروف بودند ، پس از مسلمان شدن هم همچنان اين خصلت را حفظ كردند و به همين جهت در دوران اسلامى هم به خصوص در قرنهاى نخستين اسلامى از اين طبقه در رشتههاى مختلف علوم اسلامى و ديگر معارف عصر مردان نامآورى برخاستهاند .
امام اعظم ابو حنيفه نعمان بن ثابت فقيه معروف و امام مذهب حنفى بنا به اصح روايات پسرزادهء همان دهقانى بود كه در عيد نوروز در كوفه به خدمت حضرت على بن ابيطالب ( ع ) رسيد و هديهء نوروزى تقديم كرد . و ظاهرا ثابت پدر ابو حنيفه هم در همان مناسبت در حالى كه هنوز جوانى نورس بوده با پدرش به خدمت آن حضرت رسيده بوده ، چه در روايتى كه صاحب تاريخ بغداد از اسماعيل بن حماد بن ابى حنيفه نقل كرده آمده است كه ثابت در كوچكى به خدمت على بن ابيطالب رسيد و آن حضرت براى او و ذرّيهاش از خداوند طلب بركت فرمود و ما اميدواريم كه خداوند دعاى آن حضرت را در حق ما مستجاب فرمايد . آنچه در شرححال ابو حنيفه گذشت از علم و تقواى بىحد و ثباتقدم كمنظير او قابل تأمل مىنمايد اين است كه نوشتهاند وى مردى خوش منظر و خوشلباس و خوشبو و خوشسخن و نيكمحضر بوده و بخصوص اهتمام او به بوى خوش به حدى بوده است كه در اينباره به مبالغه مىگفتهاند او هروقت از خانهاش بيرون مىآمد مردم پيش از ديدن خود او از بوى عطرش آگاه مىشدند كه او از خانه بيرون آمده است .
ديگر از اين دهقانزادگان مسلمان كه در همين كوفهزاده شده و شهرتى در عالم اسلام يافتهاند ابراهيم موصلى و پسر او اسحق موصلى است كه شرححالى از آنها پس از اين خواهد آمد . اما آنچه دربارهء اثر اين طبقه در فرهنگ فارسى اسلامى مىتوان گفت اين است كه اصولا زنده ماندن آثار فرهنگى ايران در دوران نابسامانيها و انتقال آنها به جامعه اسلامى در دوران استقرار و آرامش به نسبت زياد نتيجه علاقه و اهتمام همين طبقه از دهقانان بود كه پس از مسلمان
تاريخ و فرهنگ ايران ( فارسى ) — صفحة 368
مساهمون: محمد مهدى ملايرى
ص٣٦٨