كنار هم بگذاريم و هردو را باهم بسنجيم مىتوانيم حوادثى را كه به لشكركشى انوشروان به عدن انجاميده بدين صورت تصور كنيم . ژوستىنين در پيمانى كه با حبشيها بسته بود آنها را آماده ساخته بود كه هنگامى كه خود او از غرب به ايران حمله مىكند و اقوام شمالى هم مانند خزرها و قسمتى از ارمنستان كه متحدان او بودند از شمال ، و اعراب غسانى هم به پادشاه حيره كه از طرفداران ايران بود حملهور مىشوند حبشيها هم به مراكز تجارتى و دريائى ايران در جنوب عربستان بتازند و انوشيروان را از اين قسمت هم گرفتار سازند حبشيها همچنين كردهاند و وقتى دولت ايران سرگرم جنگ با روم و اقوام شمالى بوده آنها هم به عدن كه مهمترين مركز دريائى ايران و بر سر راه تجارتى شرق و غرب بوده حمله برده و به قتل و غارت پرداخته و آنجا را ويران ساخته و از كار انداختهاند و به همين جهت بوده كه انوشيروان پس از پيروزى بر روم به سوى شمال رفته و اقوام شمالى را هم گوشمالى داده و از آنجا به جانب عدن آمده و حبشيها را هم به سزاى عملشان رسانده و براى حفظ آنجا از حملات بعدى در آنجا هم مانند دربند در شمال قفقاز سدى ساخته كه در حكم خط دفاعى آنجا بوده است .
بندر عدن در قرن چهارم هجرى
بشارى مقدسى يكى از جغرافىنويسان اسلامى كه در قرن چهارم هجرى مىزيسته و به اين مناطق مسافرت كرده و مدتى هم در عدن زيسته و حتى در آنجا به كار تجارت هم پرداخته و به اين سبب با مردم آنجا هم حشرونشر داشته از مشاهدات خود در آنجا چيزهائى نوشته كه براى كسب اطلاعات دستاول دربارهء اين بندر در آن قرن بسيار مفيد و مغتنم است . و از آنچه او نوشته اطلاعاتى هم دربارهء سدى كه در اين تاريخ در آنجا وجود داشته و از طبرى نقل كرديم كه آن را انوشيروان ساخته بوده به دست مىآيد مقدسى عدن را چنين تعريف مىكند « عدن شهرى است باجلال جليل و آباد و پرجمعيت و مستحكم و بانشاط و دلپذير . دالان چين و بندر ( فرضه ) يمن