بندر عدن
بندر عدن مهمترين بندر در سواحل جنوبى شبهجزيرهء عربستان و جنوب يمن بود كه ايرانيان از خيلى پيش از اسلام در آنجا به كار بازرگانى و دريانوردى پرداخته و آنجا را معمور و پر رونق مىداشتهاند . اهميت اين بندرهم ناشى از وضع جغرافيائى و طبيعى آن بود چون در مسير كشتيهائى قرار داشت كه از اقيانوس هند عازم درياى سرخ و قلمرو دولت روم يا سواحل افريقا و مراكز بازرگانى آنجا بودند و از لحاظ طبيعى آمادهترين بندرى بود كه همهء كشتيها مىتوانستند پس از طى مسافتهاى زياد در اقيانوس در آنجا لنگر اندازند هم به اصلاح وضع خود بپردازند و هم به مبادلهء كالا و دادوستد و رفع نيازهاى خود بپردازند . در آنجا از قديم باراندازهاى متعدد و بازرگانان معتبر وجود داشتهاند كه همه نوع كالاى شرق و غرب را در آنجا ذخيره داشته و خريد و فروش مىكردهاند و به همين جهت آنجا از بندرهاى بزرگ و معتبرى بشمار مىرفته كه بازرگانانى كه به قصد تجارت با كشتيهاى بزرگ عازم سرزمينهاى دوردست بودند غالبا كالاهاى موردنياز خود را از همين بندرها تهيه مىكرده و كالاهاى خود را هم در همين بندرها مىفروختهاند . ابن خردادبه ضمن برشمردن بندرهاى بين بصره تا درياى سرخ ، عدن را چنين وصف كرده « عدن از بندرهاى بزرگ است در آنجا نه زراعت هست و نه دامدارى ولى در آنجا عنبر و عود و مشك و همه نوع كالاهاى سند و هند و چين و زنگيان و حبشه و ايران و بصره و جده و قلزم يافت مىشود « 1 » و استخرى هم دربارهء آن گويد كه عدن شهرى كوچك است و نام و آوازهاش از آنرو است كه شهرى بندرى و مركز معدن مرواريد است و مسافران دريا بدانجا روى مىآورند ، در يمن شهرهاى بزرگتر از عدن هم هست ولى به اندازهء عدن نام و آوازه ندارند « 2 » .
هامش
( 1 ) . ابن خردادبه ، ص 61 .
( 2 ) . استخرى ، ص 25 .